Polyp đại tràng là gì?

Bác sĩ thường khuyến cáo cắt bỏ polyp đại tràng. Theo ước tính, có khoảng 15 - 40% người trưởng thành mắc polyp đại tràng. Polyp đại tràng xuất hiện nhiều hơn ở nam giới và người trên 50 tuổi.

Nguyên nhân gây ra polyp đại tràng là gì?

Cơ chế gây polyp đại tràng chưa được làm rõ, tuy nhiên nhiều nghiên cứu hiện đại cho thấy đột biến gen là nguyên nhân thường gặp nhất.

Bất kỳ ai cũng có nguy cơ mắc polyp đại tràng. Tuy nhiên, nguy cơ polyp đại tràng thường tăng lên ở những đối tượng sau:

• Có tiền sử gia đình bị polyp đại tràng 
• Thừa cân (có chỉ số khối cơ thể (BMI) từ 25 - 29,9) hoặc béo phì (có BMI trên 30)
• Trên 50 tuổi
• Hút thuốc lá
• Nghiện rượu bia
• Có chế độ ăn nhiều chất béo và ít chất xơ
• Đã từng bị polyp đại tràng hoặc ung thư đại tràng trước đây
• Mắc bệnh viêm ruột như viêm loét đại tràng hoặc bệnh Crohn
• Mắc bệnh tiểu đường loại 2 không được kiểm soát tốt
• Ít vận động

Một số tình trạng di truyền cũng làm tăng nguy cơ mắc polyp và ung thư đại tràng như:

• Bệnh polyp tuyến gia đình (FAP): Bệnh này có thể khiến hàng trăm hoặc hàng nghìn polyp phát triển ngay từ tuổi thiếu niên.
• Hội chứng Gardner: Đây là một loại polyp tuyến gia đình gây ra phát triển polyp trong đại tràng và ruột non. Hội chứng này cũng có thể gây ra các khối u không ung thư ở các bộ phận khác của cơ thể.
• Hội chứng Lynch: Được gọi là ung thư đại trực tràng không polyp di truyền hoặc HNPCC. Hội chứng này gây ra các polyp có nguy cơ phát triển thành ung thư đại tràng.
• Polyp liên quan đến MYH (MAP): Polyp phát triển do bất thường ở gen MYH.
• Hội chứng Peutz-Jeghers:  Tình trạng này bắt đầu bằng dấu hiệu tàn nhang xuất hiện khắp cơ thể. Hội chứng này cũng gây ra polyp đại tràng và có thể phát triển thành ung thư.
• Hội chứng polyp răng cưa: Hội chứng này gây ra polyp tuyến răng cưa, phát triển ở phần trên của đại tràng và có thể phát triển thành ung thư đại tràng.

Nguyên nhân gây ra polyp đại tràng là gì?

Các loại polyp đại tràng

Có nhiều loại polyp khác nhau với các đặc điểm đa dạng. Không phải polyp nào cũng có thể trở thành ung thư đại tràng. Hiện nay, polyp đại tràng được phân loại dựa trên đặc điểm hình thái như sau:

Polyp tuyến (Adenomas)

Khoảng 70% polyp đại tràng polyp tuyến Adenomas. Ung thư đại tràng thường phát triển từ Adenomas tuy nhiên nguy cơ không cao. Thông thường phải mất nhiều năm để một adenoma biến thành ung thư.

Adenomas có nhiều phân nhóm với đặc điểm hình thái khác nhau:

• Polyp tuyến dạng ống: Đây là những khối u nhỏ, thường nhỏ hơn 1/2 inch, phát triển theo dạng hình ống.
• Polyp tuyến nhung mao: Kích thước lớn hơn dạng ống, phát triển theo hình dạng giống như súp lơ.
• Polyp tuyến ống - nhung mao: Phát triển theo cách kết hợp kiểu nhung mao và dạng ống.

Polyp răng cưa 

Loại polyp này có hình dáng góc cạnh giống răng cưa. Polyp răng cưa ở đại tràng có thể phát triển thành ung thư theo cơ chế khác với polyp tuyến. Các phân nhóm polyp răng cưa bao gồm:

• Polyp răng cưa không cuống: Khối polyp gắn trực tiếp vào thành đại tràng, không có cuống.
• Polyp răng cưa truyền thống: Hình thái tương tự như polyp tuyến nhưng cũng có kiểu phát triển răng cưa. Cả polyp răng cưa truyền thống và không cuống đều được coi là khối u tiền ung thư.
• Polyp tăng sản: Không có khả năng phát triển thành ung thư.

U Hamartomas

Loại polyp đại tràng này rất hiếm. U Hamartomas có nguy cơ ác tính nếu chúng hình thành do những tình trạng di truyền như hội chứng Cowden, hội chứng Peutz-Jeghers hoặc bệnh polyp ở trẻ nhỏ.

Giả polyp (polyp viêm)

Các khối giả polyp thường gặp ở những người mắc bệnh viêm ruột (IBD). Chúng không được coi là polyp thực sự vì chúng phát triển để phản ứng với tình trạng viêm kéo dài tại ruột và không có nguy cơ gây ung thư.

Có nhiều loại polyp khác nhau với các đặc điểm đa dạng. 

Tỷ lệ polyp đại tràng là ung thư là bao nhiêu?

Một số loại polyp đại tràng có khả năng chuyển thành ung thư cao. Nếu không được điều trị, một polyp có kích thước trung bình có nguy cơ ung thư trong 10 năm lên đến 8% và nguy cơ trong 20 năm lên đến 24%.

Polyp đại tràng trông như thế nào?

Hình thái của polyp đại tràng giúp bác sĩ phân loại và đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh. Polyp có kích thước rất đa dạng, từ nhỏ như đầu que diêm đến to bằng ngón tay cái. Nhìn chung, polyp càng lớn có khả năng bị ung thư càng cao.

Polyp đại tràng không cuống

Polyp đại tràng không cuống là một khối u hình vòm mọc trực tiếp thành đại tràng. Phần lớn các polyp đại tràng đều không có cuống. Bác sĩ có thể dễ dàng loại bỏ chúng trong quá trình nội soi đại tràng.

Polyp đại tràng có cuống

Polyp đại tràng có cuống có hình dáng giống như một cây nấm. Đầu hoặc đỉnh của polyp có cuống có thể trở thành ung thư. Tương tự như polyp không cuống, polyp có cuống có thể dễ dàng loại bỏ trong quá trình nội soi đại tràng.

Polyp phẳng

Polyp phẳng hiếm gặp hơn, thường phát triển trên thành đại tràng. Loại polyp này khó phát hiện và loại bỏ hơn so với các dạng polyp khác.

Loạn sản polyp đại tràng

Loạn sản là mô tả hình dạng tế bào ung thư khi được kiểm tra dưới kính hiển vi. Ở loạn sản độ cao, các tế bào polyp bị mất tổ chức, phát triển rất nhanh và có phần trung tâm lớn hơn, sẫm màu hơn so với các tế bào bình thường. Ngược lại, với loạn sản độ thấp, các tế bào không khác nhiều so với các tế bào bình thường.

Polyp đại tràng trông như thế nào?

Triệu chứng của bệnh Polyp đại tràng

Hầu hết polyp đại tràng không gây triệu chứng. Người bệnh thường không biết mình mắc polyp đại tràng cho đến khi được phát hiện qua các xét nghiệm hoặc kiểm tra định kỳ.

Tuy nhiên, một số dấu hiệu sau đây cũng cho thấy nguy cơ mắc polyp đại tràng như:

• Đi ngoài ra máu (dấu hiệu chảy máu trong đại tràng)
• Phân đen hoặc có vệt đỏ của máu
• Táo bón hoặc tiêu chảy kéo dài hơn một tuần
• Đau bụng
• Mệt mỏi hoặc khó thở (do thiếu máu thiếu sắt khi khối polyp gây chảy máu)

Không phải lúc nào các dấu hiệu này cũng xuất phát từ polyp đại tràng hoặc ung thư đại tràng. Bệnh trĩ, rách mô bên trong hậu môn hoặc một số loại thuốc cũng có thể gây ra những triệu chứng này.

Polyp đại tràng có gây đau không?

Polyp đại tràng thường không gây đau. Tuy nhiên người bệnh có thể bị chuột rút ở bụng nếu có khối polyp lớn chèn ép một phần ruột.

Chẩn đoán polyp đại tràng

Phát hiện và điều trị polyp sớm sẽ giúp ngăn ngừa ung thư đại trực tràng hiệu quả. Có một số phương pháp chẩn đoán có thể phát hiện polyp đại tràng như sau::

• Nội soi đại tràng: Người bệnh có thể được gây mê khi nội soi đại tràng. Nội soi đại tràng sử dụng một ống dài, mỏng, linh hoạt có đèn và camera ở đầu để quan sát bên trong đại tràng. Quá trình nội soi đại tràng thường kéo dài khoảng 30 phút. Bác sĩ có thể cắt bỏ polyp ngay khi đang nội soi. Trước khi thực hiện thủ thuật khoảng 1 - 3 ngày, bác sĩ sẽ yêu cầu người bệnh chuẩn bị nội soi đại tràng bằng cách áp dụng chế độ ăn lỏng và uống thuốc nhuận tràng để làm sạch đại tràng.
• Chụp CT đại tràng: Còn được gọi là nội soi đại tràng ảo. Phương pháp này sử dụng tia X để chụp lại hình ảnh đại tràng và đánh giá cấu trúc polyp. Trong quá trình chụp CT không thể đồng thời loại bỏ khối polyp. Nếu phát hiện polyp qua chụp CT, bác sĩ sẽ chỉ định nội soi đại tràng.
• Nội soi đại tràng sigma mềm: Xét nghiệm này tương tự như nội soi đại tràng nhưng không yêu cầu chế độ ăn đặc biệt trước khi thực hiện. Bác sĩ sẽ đặt một ống mỏng có đèn vào hậu môn để theo dõi phần dưới của đại tràng. Nếu xuất hiện khối polyp, bác sĩ có thể cắt bỏ ngay. Quá trình này mất khoảng 20 phút.
• Xét nghiệm FOBT (xét nghiệm máu ẩn trong phân) và xét nghiệm FIT (xét nghiệm miễn dịch hóa học phân): Các xét nghiệm này sẽ giúp đánh giá máu trong phân và những biến đổi gen trong cấu trúc DNA tìm được trong phân. Nếu các xét nghiệm phát hiện vấn đề bất thường, bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện thêm nội soi đại tràng.
• Chụp X-quang đại tràng cản quang (thụt bari): Trước khi xét nghiệm này, bác sĩ X-quang sẽ bơm đầy một chất lỏng dạng bột màu trắng gọi là bari (chất cản quang) vào ruột gia, từ đó dễ quan sát đại tràng hơn trong quá trình chụp X-quang.

Chẩn đoán polyp đại tràng
 

Chụp CT có thể phát hiện tất cả polyp trong đại tràng không?

Chụp CT đại tràng sử dụng công nghệ CT để cho ra hàng trăm hình ảnh về vùng đại tràng của người bệnh. Những hình ảnh này cung cấp cho bác sĩ một cái nhìn chi tiết bên trong đại tràng và trực tràng. Chụp CT đại tràng có thể phát hiện ung thư và polyp lớn với tỷ lệ chính xác tương đương với nội soi đại tràng truyền thống, tuy nhiên không có hiệu quả cao đối với các polyp kích thước nhỏ..

Khi chụp CT đại tràng, người bệnh không cần phải gây mê. Trước khi chụp CT, người bệnh sẽ phải thực hiện chế độ ăn đặc biệt và uống thuốc nhuận tràng để làm sạch đại tràng, tương tự như nội soi đại tràng. Nếu bác sĩ phát hiện ra khối polyp, bác sĩ sẽ được thực hiện cắt bỏ chúng trong quá trình nội soi đại tràng truyền thống.

Điều trị Polyp đại tràng

Cắt bỏ polyp đại tràng

Trong quá trình nội soi đại tràng hoặc soi đại tràng sigma mềm, bác sĩ sẽ sử dụng kẹp hoặc vòng dây để cắt bỏ polyp. Nếu polyp quá lớn, người bệnh có thể phải phẫu thuật để cắt bỏ. Sau khi cắt bỏ, bác sĩ giải phẫu bệnh sẽ xét nghiệm khối polyp xem có dấu hiệu ung thư không.

Phẫu thuật cắt bỏ đại tràng

Nếu người bệnh mắc bệnh di truyền như bệnh polyp tuyến gia đình, bác sĩ có thể đề nghị phẫu thuật cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ đại tràng và trực tràng. Đây là cách tốt nhất để ngăn ngừa ung thư đại tràng cho những người mắc các vấn đề sức khỏe này.

Điều trị Polyp đại tràng

Khả năng tái phát của polyp đại tràng

Khả năng tái phát của polyp đại tràng sau khi cắt bỏ là rất thấp. Tuy nhiên, ít nhất 30% người bệnh sau khi cắt bỏ polyp lại phát triển những khối polyp mới. Bởi vậy, các bác sĩ thường khuyến cáo người bệnh sàng lọc polyp và ung thư đại tràng để theo dõi trong vòng 3 - 5 năm.

Cách phòng ngừa polyp đại tràng

Không có biện pháp nào có thể ngăn ngừa những thay đổi gen dẫn đến polyp đại tràng. Tuy nhiên, việc kiểm tra sức khỏe thường xuyên có thể giúp phòng ngừa và phát hiện sớm polyp cũng như ung thư đại tràng.

Một số biện pháp được khuyến cáo để giảm thiểu tố đa nguy cơ polyp đại tràng:

• Thực hiện chế độ ăn giàu trái cây, rau quả và thực phẩm giàu chất xơ như đậu, đậu lăng, đậu Hà Lan, ngũ cốc giàu chất xơ,...
• Giảm cân nếu bị thừa cân, béo phì
• Hạn chế thịt đỏ, thực phẩm chế biến sẵn và thực phẩm có nhiều chất béo .
• Chỉ bổ sung các loại thực phẩm chức năng chứa Canxi và Vitamin D theo chỉ dẫn của bác sĩ.
• Đi khám sức khỏe định kỳ và tư vấn di truyền nếu có tiền sử gia đình bị polyp đại tràng.

Nguồn: https://www.webmd.com/colorectal-cancer/colon-polyps-basics