Định lượng AFP là gì? Khi nào được chỉ định?

Vậy khi nào xét nghiệm AFP được chỉ định? Tìm hiểu ngay trong bài viết sau đây!

1. Định lượng AFP là gì?

Định lượng AFP là xét nghiệm máu dùng để đo nồng độ alpha-fetoprotein (AFP) trong huyết thanh. Đây là một xét nghiệm quan trọng giúp hỗ trợ chẩn đoán một số loại ung thư, đánh giá bệnh lý về gan và phổ biến trong sàng lọc dị tật thai nhi. AFP là một protein được gan sản xuất trong giai đoạn tế bào gan tăng sinh mạnh, đặc biệt cao ở thai nhi. Sau khi trẻ chào đời, nồng độ AFP giảm nhanh. Ở trẻ em lớn hơn và người trưởng thành khỏe mạnh không mang thai, lượng AFP trong máu chỉ tồn tại ở mức rất thấp.

Xét nghiệm định lượng AFP đo nồng độ alpha-fetoprotein (AFP) trong huyết thanh

2. Xét nghiệm định lượng AFP được chỉ định khi nào?

Xét nghiệm định lượng AFP được chỉ định trong nhiều tình huống nhằm đánh giá nguy cơ bất thường bẩm sinh ở thai nhi, hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi điều trị ung thư. Cụ thể:

2.1. Trong thai kỳ

Trong thai kỳ, mẹ bầu sẽ được chỉ định xét nghiệm AFP trong các trường hợp:

• Xét nghiệm Triple test khi thai nhi được 16 - 20 tuần tuổi nếu mẹ bầu chưa thực hiện xét nghiệm tầm soát Double test/ NIPT khi thai 11 tuần - 13 tuần 6 ngày
• Mẹ bầu tuổi cao (>35 tuổi)
• Mẹ bầu có tiền sử gia đình hoặc các lần mang thai trước có vấn đề về dị tật thai nhi như khuyết tật về nhiễm sắc thể, khuyết tật bẩm sinh,...
• Mẹ bầu bị tiểu đường
• Mẹ bầu mắc bệnh truyền nhiễm trong thời gian mang thai
• Mẹ bầu dùng thuốc hoặc các chất nguy hiểm trong thời gian mang thai.

2.2. Trong chẩn đoán và theo dõi ung thư

Ngoài thai kỳ, xét nghiệm định lượng AFP còn được chỉ định trong các trường hợp liên quan đến ung thư hoặc bệnh lý gan, cụ thể:

• Sàng lọc và hỗ trợ chẩn đoán ung thư gan, ung thư tinh hoàn, ung thư buồng trứng.
• Đánh giá mức độ tiến triển bệnh và theo dõi đáp ứng điều trị ung thư.
• Theo dõi tái phát sau điều trị.
• Kiểm tra sức khỏe ở người mắc viêm gan mạn tính hoặc xơ gan - các yếu tố làm tăng nguy cơ ung thư gan.
• Hỗ trợ định hướng lựa chọn điều trị cho các loại ung thư cụ thể.

Xem thêm về ý nghĩa của xét nghiệm AFP: AFP là gì? Ý nghĩa của chỉ số AFP đối với thai kỳ và bệnh ung thư

Xét nghiệm định lượng AFP được chỉ định trong thai kỳ và trong chẩn đoán - theo dõi ung thư

3. Quy trình xét nghiệm AFP

Quy trình xét nghiệm AFP gồm hai phần chính: lấy mẫu máu (hoặc chọc ối trong thai kỳ) và phân tích mẫu. Mẫu máu hoặc dịch ối sẽ được phân tích bằng các kỹ thuật miễn dịch hiện đại.

3.1. Lấy mẫu máu (Lấy máu)

Lấy máu là phương pháp phổ biến để định lượng AFP ở người không mang thai hoặc trong các chỉ định tầm soát ung thư. Các bước thực hiện gồm:

• Bước 1: Xác nhận danh tính bệnh nhân, giải thích quy trình và thông báo khả năng khó chịu khi tiêm.
• Bước 2: Buộc garo, sát khuẩn, lấy máu tĩnh mạch.
• Bước 3: Tháo garo, rút kim, ép bông cầm máu.
• Bước 4: Ghi nhãn mẫu và gửi đến phòng xét nghiệm để phân tích AFP.

3.2. Quy trình chọc ối (Từ tuần thứ 15 của thai kỳ)

Trong thai kỳ, xét nghiệm AFP đôi khi được thực hiện qua chọc ối để đánh giá nguy cơ dị tật bẩm sinh. Quy trình gồm:

• Bước 1: Xác nhận thông tin bệnh nhân và tuổi thai.
• Bước 2: Tư vấn trước xét nghiệm, thường kèm tư vấn di truyền.
• Bước 3: Đặt mẹ bầu nằm đúng tư thế, sát khuẩn và gây tê tại chỗ (nếu cần) tại vùng lấy mẫu.
• Bước 4: Đưa kim rỗng vào khoang ối dưới hướng dẫn siêu âm.
• Bước 5: Hút 15 - 20 ml nước ối và gửi mẫu đi phân tích AFP.

Khi xét nghiệm AFP, mẫu máu hoặc dịch ối sẽ được phân tích bằng các kỹ thuật miễn dịch hiện đại

4. Chỉ số AFP bao nhiêu là ung thư?

Chỉ số AFP tăng cao bất thường có thể gợi ý nguy cơ ung thư, đặc biệt là ung thư biểu mô tế bào gan. Tuy nhiên, giá trị AFP cần được đánh giá trong bối cảnh lâm sàng và kết hợp với các xét nghiệm khác để đưa ra chẩn đoán chính xác.

Chỉ số AFP trong ung thư gan:

• AFP > 200 ng/mL ở người trưởng thành, đặc biệt ở bệnh nhân có xơ gan, được xem là dấu hiệu rõ ràng gợi ý ung thư biểu mô tế bào gan.
• AFP > 300 UI/mL gần như khẳng định bệnh nhân mắc ung thư gan nguyên phát. Đây là ngưỡng có độ đặc hiệu cao, thường được sử dụng trong chẩn đoán.

Nếu chỉ số AFP tăng nhưng vẫn dưới 200 ng/mL, bác sĩ thường kết hợp thêm các xét nghiệm:

• AFP-L3% (dạng AFP đặc hiệu cho ung thư gan).
• DCP (PIVKA-II) – một dấu ấn khác giúp phát hiện sớm ung thư biểu mô tế bào gan.

Chỉ số AFP tăng cao bất thường có thể gợi ý nguy cơ ung thư

5. Xét nghiệm AFP dương tính giả trong trường hợp nào?

Xét nghiệm AFP đôi khi cho kết quả dương tính giả trong các trường hợp:

Do các yếu tố sinh lý và đặc điểm cá nhân

• Mang thai nhiều lần.
• Tiểu đường thai kỳ.
• Hút thuốc lá.
• Chủng tộc: phụ nữ gốc Á có mức AFP thấp hơn so với người da trắng.
• Cân nặng.

Ảnh hưởng từ quy trình chẩn đoán hoặc mẫu xét nghiệm

• Thực hiện xét nghiệm trong vòng 2 tuần sau khi chẩn đoán bằng chất đánh dấu phóng xạ.
• Mẫu nước ối bị nhiễm máu thai nhi.
• Mẫu từ bệnh nhân đã điều trị bằng kháng thể đơn dòng chuột.

6. Câu hỏi thường gặp về xét nghiệm định lượng AFP (FAQ)

Giải đáp câu hỏi thường gặp về xét nghiệm định lượng AFP:

6.1. Xét nghiệm AFP bao nhiêu tiền?

Chi phí xét nghiệm AFP thường dao động trong khoảng 100.000 – 350.000 đồng, tùy cơ sở y tế và hệ thống máy xét nghiệm.

6.2. Xét nghiệm AFP bao lâu có kết quả?

Thông thường, kết quả được trả trong vòng 2 giờ kể từ khi phòng xét nghiệm nhận mẫu, tùy vào quy trình và thiết bị tại từng cơ sở.

6.3. Có cần phải nhịn ăn khi xét nghiệm AFP không?

Người bệnh không cần phải nhịn ăn khi xét nghiệm AFP. Bạn có thể ăn uống bình thường trước khi lấy mẫu, trừ khi bác sĩ có hướng dẫn khác. Nếu xét nghiệm định lượng AFP được đo thông qua mẫu nước ối, mẹ bầu cần thực hiện thủ thuật chọc ối tại cơ sở y tế uy tín, có bác sĩ chuyên khoa trực tiếp thực hiện. Trước thủ thuật, bạn nên nghỉ ngơi, tránh căng thẳng, và thông báo đầy đủ tiền sử bệnh cho bác sĩ. Sau chọc ối, cần theo dõi các dấu hiệu bất thường như đau bụng nhiều, ra máu, rỉ ối hoặc sốt… và liên hệ ngay cơ sở y tế nếu có bất thường.

6.4. Xét nghiệm AFP có chính xác không?

Xét nghiệm AFP được đánh giá là tương đối chính xác. Tuy nhiên, theo Hiệp hội Thai kỳ Mỹ (American Pregnancy Association), trong 1.000 ca mang thai, có khoảng 25 - 50 kết quả AFP bất thường. Trong số này, chỉ 1/16 đến 1/33 trường hợp thật sự liên quan đến dị tật ống thần kinh hoặc các bất thường khác của thai nhi.

Câu hỏi thường gặp về xét nghiệm định lượng AFP

Hy vọng bài viết đã giúp bạn nắm rõ định lượng AFP là gì và vì sao xét nghiệm AFP được sử dụng rộng rãi trong tầm soát nhiều bệnh lý. Chủ động thăm khám và làm xét nghiệm theo hướng dẫn của bác sĩ sẽ giúp bạn theo dõi sức khỏe chính xác và kịp thời hơn.

Trung tâm Y khoa NeoMedic là địa chỉ uy tín cho xét nghiệm AFP và tầm soát ung thư đường tiêu hóa. Với chuyên khoa Ung bướu mũi nhọn, NeoMedic quy tụ các chuyên gia đầu ngành từ Bệnh viện K trực tiếp thăm khám và tư vấn. Hệ thống xét nghiệm - chẩn đoán hình ảnh hiện đại, đạt chuẩn chất lượng của trung tâm cho kết quả nhanh và độ chính xác cao. Quy trình dịch vụ chuyên nghiệp, chăm sóc bệnh nhân tận tâm, hỗ trợ theo dõi toàn diện. Liên hệ ngay hotline 0968 636 630 để được tư vấn chi tiết!

Nguồn: 

1. Oluwaseun O. Adigun; Siva Naga S. Yarrarapu; Muhammad Zubair; Shailesh Khetarpal, 2024. Alpha-Fetoprotein Analysis. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430750/ 

2. Medline Plus. Alpha Fetoprotein (AFP) Tumor Marker Test. https://medlineplus.gov/lab-tests/alpha-fetoprotein-afp-tumor-marker-test/.