Nghiệm pháp dung nạp glucose thai kỳ: Quy trình và ngưỡng chẩn đoán

Nghiệm pháp dung nạp glucose thai kỳ thường được thực hiện ở tuần thai 24 - 28 để phát hiện đái tháo đường thai kỳ. Trước xét nghiệm, thai phụ cần nhịn đói ít nhất 8 giờ. Khi thực hiện nghiệm pháp 75 g, thai phụ được lấy máu tĩnh mạch lúc đói, uống dung dịch glucose, sau đó lấy thêm máu ở mốc 1 giờ và 2 giờ.

Theo Hướng dẫn quốc gia về sàng lọc và quản lý đái tháo đường thai kỳ của Bộ Y tế Việt Nam, các ngưỡng glucose huyết tương cần lưu ý là 5,1 mmol/L lúc đói, 10,0 mmol/L sau 1 giờ và 8,5 mmol/L sau 2 giờ. Chỉ cần một giá trị bằng hoặc cao hơn ngưỡng tương ứng là đã đáp ứng tiêu chuẩn chẩn đoán theo nghiệm pháp 75 g.

Để tìm hiểu chi tiết về ý nghĩa của nghiệm pháp dung nạp glucose thai kỳ, quy trình thực hiện, hãy cùng theo dõi trong bài viết dưới đây của Trung tâm Y khoa NeoMedic.

Tóm tắt nhanh: OGTT 75 g trong thai kỳ thường được thực hiện ở tuần 24–28. Quy trình gồm 3 lần lấy máu tĩnh mạch: lúc đói, sau uống 75 g glucose 1 giờ và sau 2 giờ. Ngưỡng cần nhớ là 5,1 – 10,0 – 8,5 mmol/L tương ứng với ba thời điểm. Thai phụ không nên tự chẩn đoán chỉ từ một con số nếu kết quả tăng rất cao hoặc nghiệm pháp không được thực hiện đúng quy trình.

Nghiệm pháp dung nạp glucose thai kỳ là gì?

Nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống, thường viết tắt là OGTT (oral glucose tolerance test), đánh giá cách cơ thể xử lý glucose sau khi uống một lượng glucose xác định.

Trong thai kỳ, những thay đổi về hormone có thể làm tăng đề kháng insulin. Ở một số thai phụ, cơ thể không đáp ứng đủ với nhu cầu insulin tăng lên, khiến glucose huyết tương cao hơn bình thường.

Đái tháo đường thai kỳ có thể không gây triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, xét nghiệm đúng thời điểm giúp phát hiện tình trạng tăng glucose để bác sĩ có kế hoạch theo dõi và quản lý phù hợp.

Nghiên cứu HAPO trên hơn 25.000 thai phụ ghi nhận nguy cơ của nhiều kết cục bất lợi cho mẹ và trẻ tăng dần theo mức glucose của mẹ, ngay cả trong khoảng glucose trước đây chưa được xem là đái tháo đường rõ rệt.

Các ngưỡng trong bài này áp dụng cho glucose huyết tương tĩnh mạch. Đây không phải là ngưỡng để tự đối chiếu với chỉ số đo bằng máy thử đường huyết cá nhân tại nhà.

Máy đo glucose mao mạch có thể được sử dụng trong quá trình theo dõi sau khi có hướng dẫn của nhân viên y tế, nhưng mục tiêu theo dõi điều trị khác với ngưỡng chẩn đoán của OGTT.

Nghiệm pháp dung nạp glucose thực hiện vào tuần thai 24 - 28

Thời điểm thực hiện nghiệm pháp dung nạp glucose thai kỳ

Tuần 24 - 28

Theo Hướng dẫn của Bộ Y tế Việt Nam, 24 - 28 tuần thai là thời điểm chuẩn để tầm soát đái tháo đường thai kỳ cho mọi thai phụ bằng nghiệm pháp dung nạp 75 g glucose nếu chưa được xác định tình trạng tăng glucose trước đó.

ADA Standards of Care in Diabetes - 2026 cũng mô tả chiến lược một bước với OGTT 75 g ở tuần 24–28 đối với người chưa được chẩn đoán đái tháo đường trước đó.

Đánh giá sớm hơn cho thai phụ nguy cơ cao

Việc đánh giá nguy cơ được thực hiện ngay từ những lần khám thai đầu tiên.

Theo Hướng dẫn Bộ Y tế, các yếu tố nguy cơ cao được xem xét gồm:

• Tiền sử đái tháo đường thai kỳ.
• HbA1c tăng trong khoảng tiền đái tháo đường hoặc tiền sử tiền đái tháo đường.
• Tuổi thai phụ trên 35.
• Thừa cân kèm thêm yếu tố nguy cơ như tiền sử gia đình đái tháo đường ở người thân bậc một, tăng huyết áp, hội chứng buồng trứng đa nang hoặc ít vận động.
• Một số tình trạng sức khỏe khác được bác sĩ đánh giá làm tăng nguy cơ.

Ở nhóm nguy cơ cao, Bộ Y tế hướng dẫn có thể xét nghiệm glucose huyết tương tĩnh mạch lúc đói hoặc glucose huyết tương tĩnh mạch bất kỳ ngay trong lần khám thai đầu tiên.

Điều này không có nghĩa mọi thai phụ nguy cơ cao đều phải tự đi làm OGTT 75 g trong ba tháng đầu. Xét nghiệm phù hợp phụ thuộc vào tuổi thai, tiền sử, yếu tố nguy cơ và kết quả đánh giá ban đầu.

Nếu kết quả đánh giá sớm chưa phát hiện bất thường cần xử trí, thai phụ vẫn có thể cần được tầm soát lại ở tuần 24 - 28.

Nhóm thai phụ có nguy cơ tiểu đường tăng

Chuẩn bị trước nghiệm pháp dung nạp glucose

Chủ động chuẩn bị giúp nghiệm pháp được thực hiện trong điều kiện chuẩn và hạn chế những yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả.

Trong 3 ngày trước xét nghiệm

Bộ Y tế hướng dẫn thai phụ không nên ăn chế độ có quá nhiều glucid nhưng cũng không nên ăn kiêng trong ba ngày trước khi thực hiện nghiệm pháp.

Nói đơn giản, bạn nên duy trì chế độ ăn gần với sinh hoạt thường ngày:

• Không cố nhịn hoặc cắt giảm tinh bột để làm glucose thấp hơn.
• Không cố ăn thật nhiều bánh kẹo, nước ngọt hoặc carbohydrate trước ngày xét nghiệm.
• Không tự thay đổi chế độ ăn theo hướng cực đoan chỉ để chuẩn bị cho test.

Nhịn ăn đủ thời gian

Thai phụ cần nhịn đói ít nhất 8 giờ trước nghiệm pháp. Trong thời gian nhịn trước khi test bắt đầu, có thể uống nước lọc.

Không nên dùng sữa, cà phê có đường, nước trái cây, nước ngọt, bánh kẹo hoặc thực phẩm cung cấp năng lượng trong thời gian nhịn đói.

Nếu cơ sở xét nghiệm đã cung cấp hướng dẫn cụ thể về giờ bắt đầu nhịn, hãy thực hiện theo hướng dẫn đó.

Không tự ý ngừng thuốc đang dùng

Một số thuốc hoặc tình trạng sức khỏe có thể ảnh hưởng đến glucose hoặc cách thực hiện xét nghiệm. Vì vậy, hãy cung cấp cho bác sĩ hoặc cơ sở xét nghiệm thông tin về thuốc đang dùng để được hướng dẫn phù hợp.

Quy trình nghiệm pháp dung nạp glucose thai kỳ 75 g

Quy trình tiêu chuẩn gồm 3 lần lấy máu tĩnh mạch và kéo dài đến mốc 2 giờ sau khi uống glucose.

• Lấy máu lúc đói: Sau khi đã nhịn đói ít nhất 8 giờ, thai phụ được lấy mẫu máu tĩnh mạch để đo glucose huyết tương lúc đói. Mẫu này phải được lấy trước khi uống dung dịch glucose.
• Uống 75 g glucose: Sau lần lấy máu đầu tiên, thai phụ uống dung dịch chứa 75 g glucose. Theo Hướng dẫn Bộ Y tế, lượng glucose này cần được uống trong vòng 5 phút.
• Lấy máu sau 1 giờ: Sau khi uống glucose 1 giờ, thai phụ được lấy mẫu máu tĩnh mạch lần thứ hai. Kết quả ở thời điểm này được so sánh với ngưỡng dành riêng cho mốc 1 giờ.
• Lấy máu sau 2 giờ: Ở mốc 2 giờ, mẫu máu tĩnh mạch thứ ba được lấy. Sau mẫu này, quy trình OGTT 75 g được mô tả trong bài đã hoàn thành. Vì vậy, riêng giai đoạn sau uống glucose đã kéo dài 2 giờ, tổng thời gian thực tế tại cơ sở y tế có thể lâu hơn do tiếp nhận, chờ lấy mẫu và các bước hành chính.

Lưu ý: Trong thời gian chờ lấy máu, thai phụ không được ăn uống cho đến khi hoàn tất nghiệm pháp. Thai phụ có thể ngồi nghỉ hoặc đi lại nhẹ nhàng trong khuôn viên cơ sở y tế theo hướng dẫn và có thể uống nước lọc. Nếu buồn nôn, nôn, chóng mặt hoặc cảm thấy không khỏe, hãy báo ngay cho nhân viên y tế.

Uống 75g glucose trước khi lấy mẫu lần 2

Ngưỡng nghiệm pháp dung nạp glucose thai kỳ 75 g

Theo Hướng dẫn Bộ Y tế Việt Nam, ba giá trị được sử dụng là glucose huyết tương tĩnh mạch lúc đói, sau 1 giờ và sau 2 giờ.

ADA Standards of Care in Diabetes - 2026 cũng sử dụng các ngưỡng tương ứng trong chiến lược OGTT 75 g một bước.

Chỉ cần ít nhất 1 trong 3 giá trị bằng hoặc cao hơn ngưỡng tương ứng là đã đáp ứng tiêu chuẩn chẩn đoán theo bảng OGTT 75g của Bộ Y tế.

Ví dụ:

• Glucose lúc đói 5,1 mmol/L đã đạt ngưỡng.
• Glucose sau 1 giờ 10,0 mmol/L đã đạt ngưỡng.
• Glucose sau 2 giờ 8,5 mmol/L đã đạt ngưỡng.

Không cần phải cao hơn các con số này mới được xem là đạt ngưỡng. Trong trường hợp glucoser rất cao cũng chưa đủ để kết luận đái tháo đường thai kỳ cho mẹ bầu. WHO phân biệt gestational diabetes mellitus với diabetes mellitus in pregnancy khi glucose đạt mức đáp ứng tiêu chuẩn chẩn đoán đái tháo đường.

WHO sử dụng các mức sau để chẩn đoán diabetes mellitus in pregnancy:

• Glucose huyết tương lúc đói ≥7,0 mmol/L (126 mg/dL).
• Glucose huyết tương 2 giờ sau uống 75 g glucose ≥11,1 mmol/L (200 mg/dL).
• Glucose huyết tương bất kỳ ≥11,1 mmol/L (200 mg/dL) khi có triệu chứng điển hình của đái tháo đường.

Hướng dẫn Bộ Y tế cũng lưu ý glucose huyết tương lúc đói ≥126 mg/dL (7,0 mmol/L) trong đánh giá sớm thai kỳ cần được xác nhận và phân loại phù hợp.

Vì vậy, nếu kết quả của bạn nằm ở mức rất cao, không nên chỉ nhìn vào bảng 92 - 180 - 153 mg/dL rồi kết luận mình bị đái tháo đường thai kỳ. Bác sĩ cần xem xét toàn bộ kết quả và bối cảnh lâm sàng để phân loại chính xác.

Cách đọc kết quả nghiệm pháp dung nạp glucose

Trước khi đọc kết quả, hãy kiểm tra bạn đã thực hiện loại nghiệm pháp nào.

Các xét nghiệm sử dụng 75 g, 50 g và 100 g glucose không dùng chung một bảng ngưỡng.

Glucose lúc đói 5,1 mmol/L

Giả sử kết quả:

• Lúc đói: 5,1 mmol/L.
• Sau 1 giờ: dưới 10,0 mmol/L.
• Sau 2 giờ: dưới 8,5 mmol/L.

Giá trị lúc đói đã bằng ngưỡng chẩn đoán của OGTT 75 g.

Theo quy tắc một bước, không cần cả ba chỉ số cùng tăng.

Lúc đói bình thường nhưng sau 1 giờ bằng 10,0 mmol/L

Nếu glucose lúc đói dưới 5,1 mmol/L nhưng glucose 1 giờ bằng 10,0 mmol/L, giá trị sau 1 giờ đã đạt ngưỡng.

Hai mốc còn lại không cần đồng thời tăng.

Không tự đưa ra kết luận nếu có chỉ số tăng cao

Phiếu xét nghiệm ghi OGTT 100 g

Nếu phiếu xét nghiệm ghi 100 g glucose, không sử dụng bảng 75 g ở trên để tự đọc kết quả.

ADA 2026 mô tả hai chiến lược khác nhau:

• Chiến lược một bước: OGTT 75 g.
• Chiến lược hai bước: test tải glucose 50 g, sau đó có thể thực hiện OGTT 100 g nếu test ban đầu dương tính.

Hai quy trình có số lần lấy máu và tiêu chuẩn chẩn đoán khác nhau.

Một thử nghiệm ngẫu nhiên lớn của Hillier và cộng sự cũng so sánh trực tiếp chiến lược một bước 75 g với chiến lược hai bước 50 g/100 g, xác nhận đây là hai cách tiếp cận riêng biệt.

Phân biệt ngưỡng chẩn đoán với mục tiêu đường huyết khi điều trị

Một nhầm lẫn phổ biến là lấy bảng chẩn đoán OGTT để làm mục tiêu đường huyết hằng ngày sau khi đã được chẩn đoán.

Hai nhóm con số này không giống nhau.

Ví dụ, Bộ Y tế đưa ra các mục tiêu glucose mao mạch trong quản lý đái tháo đường thai kỳ khác với ngưỡng chẩn đoán OGTT. Vì vậy, không nên dùng mức 5,1 - 10,0 - 8,5 mmol/L làm mục tiêu đường huyết tại nhà.

Các tình huống có thể làm ảnh hưởng nghiệm pháp

• Nôn sau khi uống glucose: Nếu buồn nôn hoặc nôn sau khi uống dung dịch glucose, hãy báo ngay cho nhân viên y tế. Không tự uống thêm glucose để bù và không tự kết luận rằng nghiệm pháp vẫn hợp lệ. 
• Không uống hết dung dịch: Hãy thông báo cho nhân viên y tế. Nghiệm pháp được xây dựng dựa trên tải lượng 75 g glucose xác định, nên việc không uống đủ có thể ảnh hưởng khả năng diễn giải.
• Ăn hoặc uống trong lúc đang làm test: Báo cho nhân viên đang phụ trách. Theo quy trình Bộ Y tế, trong thời gian từ khi bắt đầu nghiệm pháp đến khi hoàn tất các mẫu máu, thai phụ không ăn uống thêm.
• Mẫu máu bị lấy lệch thời điểm: Mỗi thời điểm có ngưỡng riêng. Nếu mẫu 1 giờ hoặc 2 giờ không được lấy đúng mốc, hãy để cơ sở xét nghiệm đánh giá liệu kết quả còn đủ điều kiện diễn giải hay có cần xử trí khác.
• Đang ốm hoặc cảm thấy không khỏe: Hãy thông báo tình trạng sức khỏe trước khi thực hiện hoặc ngay trong quá trình làm test. Không tự quyết định trì hoãn, tiếp tục hoặc lặp lại nghiệm pháp nếu đang có vấn đề sức khỏe đáng kể mà chưa trao đổi với nhân viên y tế.

Các tình huống ảnh hưởng đến kết quả

Câu hỏi thường gặp về nghiệm pháp glucose thai kỳ

Sau tuần 28 có còn làm nghiệm pháp được không?

Có thể. Tuần 24 - 28 là thời điểm thường quy được ưu tiên, nhưng Hướng dẫn Bộ Y tế nêu rằng không có chống chỉ định sàng lọc chỉ vì thai kỳ đã bước sang ba tháng cuối.

Nếu đã qua tuần 28 mà chưa được tầm soát, nên trao đổi với bác sĩ hoặc cơ sở đang theo dõi thai kỳ để lựa chọn thời điểm và phương pháp phù hợp.

Không nên bỏ qua xét nghiệm chỉ vì đã lỡ mốc 28 tuần mà chưa được bác sĩ đánh giá.

Sau sinh có cần kiểm tra lại glucose không?

Có. Người từng mắc đái tháo đường thai kỳ cần được đánh giá lại chuyển hóa glucose sau sinh.

Hướng dẫn Bộ Y tế đề cập tầm soát đái tháo đường ở mẹ trong khoảng 4 - 12 tuần sau sinh. Nghiệm pháp 75 g có thể được sử dụng nhưng kết quả được diễn giải theo tiêu chuẩn dành cho người không mang thai, không sử dụng lại bảng ngưỡng OGTT thai kỳ trong bài này.

Nghiệm pháp dung nạp glucose thai kỳ cần nhịn ăn bao lâu?

Thai phụ cần nhịn đói ít nhất 8 giờ trước OGTT 75 g. Trong thời gian nhịn trước khi test bắt đầu, có thể uống nước lọc.

Có thể uống nước lọc trong thời gian nhịn ăn

Có được uống nước trước xét nghiệm không?

Có thể uống nước lọc trong thời gian nhịn đói trước khi nghiệm pháp bắt đầu, theo Hướng dẫn Bộ Y tế.

Có được uống nước trong lúc chờ lấy máu 1 giờ và 2 giờ không?

Theo quy trình Bộ Y tế 2024, không ăn uống gì thêm trong thời gian làm nghiệm pháp.

Test tiểu đường thai kỳ mất bao lâu?

Sau khi uống glucose, thai phụ phải chờ lấy máu ở mốc 1 giờ và 2 giờ. Vì vậy, riêng phần nghiệm pháp sau khi uống glucose kéo dài 2 giờ. Tổng thời gian ở cơ sở y tế thường dài hơn do khâu tiếp nhận và lấy mẫu ban đầu.

Chỉ một chỉ số cao có bị đái tháo đường thai kỳ không?

Với OGTT 75 g một bước, chỉ cần một trong ba giá trị lúc đói, 1 giờ hoặc 2 giờ bằng hoặc vượt ngưỡng tương ứng là đáp ứng tiêu chuẩn chẩn đoán của quy trình.

Tuy nhiên, nếu glucose đạt mức rất cao như lúc đói ≥7,0 mmol/L hoặc 2 giờ ≥11,1 mmol/L, cần được bác sĩ đánh giá để phân loại tình trạng tăng glucose phù hợp.

Máy đo đường huyết tại nhà có dùng để chẩn đoán thay OGTT được không?

Không nên tự sử dụng kết quả máy đo glucose cá nhân để thay cho bảng OGTT 75 g.

Bộ Y tế lưu ý xét nghiệm dùng để chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ cần dựa trên glucose huyết tương tĩnh mạch; glucose mao mạch có vai trò khác trong quá trình theo dõi.

Nôn sau khi uống glucose thì có phải làm lại không?

Không tự quyết định làm lại. Hãy báo ngay cho nhân viên y tế để họ đánh giá việc uống glucose, thời điểm nôn và mức độ hoàn thành nghiệm pháp trước khi quyết định bước tiếp theo.

Uống 75 g glucose có ảnh hưởng đến thai nhi không?

OGTT 75 g là nghiệm pháp được Bộ Y tế Việt Nam, WHO và nhiều hướng dẫn quốc tế sử dụng để chẩn đoán tăng glucose trong thai kỳ.

Dung dịch glucose có thể khiến một số thai phụ buồn nôn hoặc khó chịu. Nếu nôn hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường, cần báo nhân viên y tế để được đánh giá. Không nên tự uống thêm glucose hoặc tự lặp lại nghiệm pháp.

Các trường hợp cần liên hệ bác sĩ

Bạn nên trao đổi với bác sĩ hoặc cơ sở đang quản lý thai kỳ nếu:

• Kết quả OGTT có ít nhất một giá trị đạt hoặc vượt ngưỡng.
• Glucose tăng rất cao, đặc biệt lúc đói ≥7,0 mmol/L hoặc 2 giờ ≥11,1 mmol/L.
• Nghiệm pháp không hoàn tất do nôn hoặc không uống đủ glucose.
• Bạn đã ăn hoặc uống trong lúc đang thực hiện test.
• Mẫu máu không được lấy đúng thời điểm.
• Bạn đã qua tuần 28 nhưng chưa được tầm soát.
• Bạn có tiền sử đái tháo đường thai kỳ hoặc yếu tố nguy cơ cao và chưa được đánh giá sớm.

Không nên tự chẩn đoán hoặc tự thay đổi chế độ ăn, thuốc hay kế hoạch chăm sóc thai kỳ chỉ dựa trên một kết quả đọc được trên mạng.

Nghiệm pháp dung nạp glucose thai kỳ 75 g thường được thực hiện ở tuần 24 - 28, gồm ba lần lấy máu tĩnh mạch: lúc đói, sau uống glucose 1 giờ và sau 2 giờ. Trước xét nghiệm, thai phụ cần nhịn đói ít nhất 8 giờ và có thể uống nước lọc. Sau khi nghiệm pháp bắt đầu, Hướng dẫn Bộ Y tế yêu cầu không ăn uống thêm cho đến khi hoàn tất các mẫu máu.

Nếu mẹ bầu đang ở tuần thai thứ 24- 28, hãy liên hệ và đặt lịch tại Trung tâm Y khoa NeoMedic để được thực hiện nghiệm pháp dung nạp glucose thai kỳ nhanh chóng và được các bác sĩ chuyên khoa Sản tư vấn.

Thông tin trong bài nhằm giúp người đọc hiểu quy trình và các ngưỡng xét nghiệm, không thay thế chẩn đoán, tư vấn hoặc kế hoạch điều trị cá nhân của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Y tế Việt Nam. Quyết định số 1470/QĐ-BYT ngày 29/05/2024 ban hành tài liệu chuyên môn “Hướng dẫn quốc gia về sàng lọc và quản lý đái tháo đường thai kỳ”.
2. American Diabetes Association Professional Practice Committee for Diabetes. 2. Diagnosis and Classification of Diabetes: Standards of Care in Diabetes - 2026. Diabetes Care. 2026;49(Suppl 1).
3. World Health Organization. Diagnostic criteria and classification of hyperglycaemia first detected in pregnancy. Geneva: WHO; 2013.
4. HAPO Study Cooperative Research Group. Hyperglycemia and Adverse Pregnancy Outcomes. N Engl J Med. 2008;358:1991–2002. doi:10.1056/NEJMoa0707943.
5. Hillier TA, Pedula KL, Ogasawara KK, et al. A Pragmatic, Randomized Clinical Trial of Gestational Diabetes Screening. N Engl J Med. 2021;384:895–904. doi:10.1056/NEJMoa2026028.