Các xét nghiệm ung thư gan phổ biến

Tuy nhiên, phần lớn các trường hợp ung thư gan được phát hiện khi người bệnh đã xuất hiện các triệu chứng rõ ràng. Nếu bạn có bất kỳ dấu hiệu hoặc triệu chứng nào nghi ngờ ung thư gan, bác sĩ sẽ tiến hành thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết để chẩn đoán chính xác tình trạng bệnh.

Tóm tắt nội dung chính trong bài viết:

• Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như siêu âm, chụp CT, chụp MRI và trong một số trường hợp chụp xạ hình xương đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện khối u, đánh giá mức độ lan rộng của ung thư và theo dõi hiệu quả điều trị.
• Sinh thiết gan là phương pháp giúp xác nhận chắc chắn sự hiện diện của tế bào ung thư, mặc dù đôi khi có thể chẩn đoán dựa trên hình ảnh học mà không cần sinh thiết.
• Xét nghiệm máu (bao gồm AFP và các xét nghiệm đánh giá chức năng gan, viêm gan virus, đông máu và công thức máu) giúp hỗ trợ chẩn đoán, lựa chọn điều trị và theo dõi tái phát.

1. Khám lâm sàng

Bác sĩ sẽ hỏi kỹ về tiền sử bệnh của bạn để nắm rõ hơn các triệu chứng hiện tại và các yếu tố nguy cơ liên quan đến ung thư gan. Sau đó, bạn sẽ được khám lâm sàng, đặc biệt chú trọng khám vùng bụng, quan sát màu da và tròng trắng mắt để phát hiện các dấu hiệu của ung thư gan hoặc các vấn đề sức khỏe khác, chẳng hạn như vàng da – một triệu chứng thường gặp ở các bệnh về gan.

Nếu các triệu chứng và kết quả khám sức khỏe ban đầu gợi ý khả năng mắc ung thư gan, bạn sẽ cần thực hiện thêm các xét nghiệm chuyên sâu hơn như xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh, xét nghiệm máu hoặc sinh thiết mô gan. Trong trường hợp phát hiện ung thư gan, có thể cần tiến hành thêm các xét nghiệm khác để đánh giá mức độ lan rộng của bệnh.

Hỏi tiền sử bệnh và khám lâm sàng

2. Chẩn đoán hình ảnh

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh sử dụng tia X, từ trường hoặc sóng âm để tạo ra hình ảnh bên trong cơ thể. Những xét nghiệm này có thể được chỉ định trước và sau khi chẩn đoán ung thư gan nhằm mục đích:

• Tìm kiếm các vùng nghi ngờ có thể chứa khối u ở gan.
• Xác định bản chất của một vùng bất thường xem đó có phải là ung thư gan không.
• Hướng dẫn bác sĩ đưa kim sinh thiết chính xác vào vị trí nghi ngờ ung thư và lấy mẫu.
• Xác định mức độ di căn của ung thư.
• Hỗ trợ các phương pháp điều trị tại gan.
• Đánh giá hiệu quả của quá trình điều trị.
• Theo dõi tái phát sau điều trị.

2.1. Siêu âm

Siêu âm thường là phương pháp chẩn đoán hình ảnh ban đầu được ưu tiên sử dụng để kiểm tra gan. Kỹ thuật này sử dụng sóng âm và ghi lại tiếng vang của chúng để tạo ra hình ảnh hiển thị trên màn hình máy tính. Qua siêu âm ổ bụng, bác sĩ có thể phát hiện các khối u trong gan, từ đó chỉ định thêm các xét nghiệm chuyên sâu hơn để xác định bản chất khối u xem có phải là ung thư hay không.

Một số trung tâm y tế có thể áp dụng kỹ thuật siêu âm có tiêm thuốc cản quang (CEUS) – một loại siêu âm đặc biệt giúp quan sát khối u gan rõ ràng hơn. Trước khi thực hiện CEUS, bệnh nhân sẽ được tiêm tĩnh mạch một chất cản quang chứa các vi bóng khí. Trong một số trường hợp nhất định, hình ảnh từ CEUS có thể là bằng chứng đầy đủ để chẩn đoán ung thư gan mà không cần phải thực hiện sinh thiết.

Siêu âm thường là phương pháp chẩn đoán hình ảnh ban đầu được ưu tiên sử dụng để kiểm tra gan.

2.2. Chụp cắt lớp vi tính (CT)

Chụp CT sử dụng tia X để tạo ra các hình ảnh chi tiết về cấu trúc bên trong cơ thể. Chụp CT ổ bụng có khả năng phát hiện nhiều loại khối u gan, đồng thời cung cấp thông tin rõ ràng về kích thước, hình dạng và vị trí của khối u trong gan cũng như ở các cơ quan khác trong ổ bụng. Ngoài ra, CT còn có thể khảo sát các mạch máu lân cận (chụp CT mạch – CTA). Đôi khi, hình ảnh thu được từ CT là đã đủ để chẩn đoán ung thư gan mà không cần sinh thiết.

Chụp CT cũng có thể được sử dụng để hướng dẫn chính xác vị trí kim sinh thiết đi vào khối u (sinh thiết dưới hướng dẫn của chụp CT).

Trong trường hợp bạn được chẩn đoán mắc ung thư gan, bác sĩ có thể chỉ định thêm chụp CT lồng ngực để kiểm tra xem tế bào ung thư đã di căn đến phổi hay chưa.

2.3. Chụp cộng hưởng từ (MRI)

Tương tự như chụp CT, kỹ thuật MRI cung cấp hình ảnh chi tiết về các mô mềm trong cơ thể. Tuy nhiên, thay vì sử dụng tia X, MRI tạo ảnh nhờ vào sóng radio và từ trường mạnh.

MRI đặc biệt hữu ích trong việc quan sát các khối u ở gan. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chẩn đoán ung thư gan dựa trên hình ảnh MRI mà không cần đến sinh thiết.

MRI còn được sử dụng để quan sát các mạch máu trong và xung quanh gan, giúp phát hiện các tình trạng tắc nghẽn (kỹ thuật này gọi là chụp cộng hưởng từ mạch máu - MRA). Thêm vào đó, MRI cũng có thể giúp xác định xem ung thư gan đã di căn sang các bộ phận khác của cơ thể hay chưa.

Chụp cắt lớp vi tính (CT) và chụp cộng hưởng từ (MRI)

2.4. Chụp xạ hình xương

Chụp xạ hình xương được dùng để phát hiện các di căn ung thư đến xương. Thông thường, xét nghiệm này không được chỉ định thường quy cho bệnh nhân ung thư gan, trừ khi họ có các triệu chứng gợi ý như đau xương hoặc khi cần đánh giá khả năng phù hợp cho việc ghép gan.

3. Sinh thiết

Sinh thiết là một thủ thuật lấy mẫu mô từ gan để kiểm tra sự hiện diện của tế bào ung thư. Trong nhiều trường hợp, đây là phương pháp duy nhất để xác nhận chắc chắn người bệnh đang mắc ung thư gan. Tuy nhiên, đôi khi bác sĩ có thể đủ cơ sở để chẩn đoán ung thư dựa vào kết quả chụp CT hoặc MRI nên không cần tiến hành sinh thiết.

Các bác sĩ thường lo ngại rằng việc chọc kim vào khối u để lấy mô sinh thiết hoặc làm xáo trộn khối u mà không loại bỏ hoàn toàn chúng có thể khiến các tế bào ung thư lan rộng dọc theo đường đi của kim. Đây là mối lo ngại lớn, đặc biệt nếu bệnh nhân có khả năng được điều trị bằng phẫu thuật hoặc ghép gan. Tế bào ung thư lan rộng có thể khiến họ mất đi cơ hội ghép tạng. Do đó, một số chuyên gia khuyến cáo rằng, đối với những trường hợp có thể ghép gan, bệnh nhân chỉ nên thực hiện sinh thiết tại trung tâm y tế nơi sẽ tiến hành ghép tạng.

3.1. Các phương pháp sinh thiết

• Sinh thiết bằng kim: Sử dụng một kim rỗng chọc qua da bụng vào gan. Vùng da chọc kim sẽ được gây tê tại chỗ trước khi thực hiện thủ thuật. Loại sinh thiết này thường được thực hiện dưới hướng dẫn của siêu âm hoặc chụp CT để đảm bảo kim đi đúng vị trí.
• Sinh thiết nội soi ổ bụng:Mẫu sinh thiết cũng có thể được lấy trong quá trình nội soi ổ bụng. Phương pháp này cho phép bác sĩ quan sát trực tiếp bề mặt gan và lấy mẫu từ các vùng có dấu hiệu bất thường.
• Sinh thiết phẫu thuật: Bác sĩ có thể phẫu thuật cắt bỏ một phần của khối u hoặc toàn bộ khối u cùng với một phần mô gan lành xung quanh.

3.2. Xét nghiệm mô sinh thiết

Các mẫu mô sinh thiết sau khi được thu thập sẽ được gửi đến phòng xét nghiệm để các chuyên gia giải phẫu bệnh quan sát dưới kính hiển vi nhằm xác định sự hiện diện của tế bào ung thư. Ngoài ra, các xét nghiệm chuyên sâu khác cũng có thể được thực hiện thêm trên mẫu mô này để cung cấp thông tin chi tiết hơn về bệnh.

Sinh thiết là một thủ thuật lấy mẫu mô từ gan để kiểm tra sự hiện diện của tế bào ung thư.

4. Xét nghiệm máu

Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu cho nhiều mục đích khác nhau:

• Hỗ trợ chẩn đoán ung thư gan (cần lưu ý rằng xét nghiệm máu đơn thuần không đủ để đưa ra chẩn đoán).
• Xác định nguyên nhân gây ung thư gan.
• Đánh giá chức năng gan – yếu tố ảnh hưởng đến lựa chọn điều trị.
• Kiểm tra hoạt động của các cơ quan khác và đánh giá tình trạng sức khỏe tổng thể.
• Theo dõi hiệu quả điều trị.
• Phát hiện dấu hiệu ung thư tái phát sau điều trị.

4.1. Xét nghiệm alpha-fetoprotein (AFP)

AFP là một loại protein có thể tăng cao trong máu ở người bị bệnh gan, ung thư gan, một số loại ung thư và bệnh lý khác.

Ở những bệnh nhân có khối u gan, nồng độ AFP tăng cao đáng kể có thể gợi ý đến ung thư gan. Mặc dù vậy, nhiều trường hợp ung thư gan giai đoạn sớm vẫn có mức AFP bình thường. Do vậy xét nghiệm này không đặc hiệu trong chẩn đoán ung thư gan.

Dù vậy, xét nghiệm AFP vẫn có ích trong một số trường hợp đã được chẩn đoán ung thư gan:

• Hỗ trợ bác sĩ trong việc lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp.
• Trong quá trình điều trị, nồng độ AFP giảm có thể là dấu hiệu cho thấy liệu pháp điều trị đang có hiệu quả.
• Sau khi điều trị, xét nghiệm AFP có thể giúp phát hiện sớm khả năng ung thư tái phát.

Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu cho nhiều mục đích khác nhau

4.2. Các xét nghiệm máu khác

• Xét nghiệm viêm gan siêu vi: Bác sĩ có thể yêu cầu xét nghiệm máu để kiểm tra xem bạn có nhiễm virus viêm gan B hoặc C hay không.
• Xét nghiệm chức năng gan (LFTs): Do ung thư gan thường phát triển trên nền tảng gan đã bị tổn thương bởi viêm gan hoặc xơ gan, việc đánh giá chức năng gan trước khi quyết định phương án điều trị là rất cần thiết. Nếu phần gan còn lại hoạt động kém, bạn có thể không đủ điều kiện để phẫu thuật cắt bỏ triệt để khối u do có thể phải loại một phần lớn gan. Các phương pháp điều trị khác như thuốc nhắm trúng đích hoặc hóa trị cũng có thể không phù hợp nếu chức năng gan suy giảm.
• Xét nghiệm khả năng đông máu: Gan đóng vai trò quan trọng trong việc sản xuất các protein cần thiết cho quá trình đông máu. Khi gan bị tổn thương, khả năng sản xuất các yếu tố đông máu này có thể giảm, làm tăng nguy cơ chảy máu. Xét nghiệm máu có thể giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ này.
• Xét nghiệm chức năng thận: Các chỉ số như ure máu (BUN) và creatinine thường được kiểm tra để đánh giá chức năng hoạt động của thận.
• Công thức máu toàn phần (CBC): Xét nghiệm này đo lường số lượng các tế bào máu khác nhau, bao gồm hồng cầu (vận chuyển oxy), bạch cầu (chống nhiễm trùng) và tiểu cầu (tham gia vào quá trình đông máu). Kết quả xét nghiệm cung cấp thông tin về hoạt động của tủy xương – nơi sản sinh ra các tế bào máu mới.
• Xét nghiệm hóa sinh máu và các xét nghiệm khác: Các xét nghiệm hóa sinh máu đo nồng độ của nhiều chất khác nhau trong máu, và một số chất này có thể bị ảnh hưởng bởi ung thư gan. Ví dụ, ung thư gan có thể gây tăng nồng độ canxi trong máu, trong khi mức đường huyết có thể giảm. Đôi khi, nồng độ cholesterol trong máu cũng có thể tăng do ung thư gan và bác sĩ có thể yêu cầu kiểm tra chỉ số này.

5. Câu hỏi thường gặp về xét nghiệm ung thư gan?

Giải đáp cho một số câu hỏi thường gặp về xét nghiệm ung thư gan:

5.1. Xét nghiệm ung thư gan bao nhiêu tiền?

Chi phí xét nghiệm và tầm soát ung thư gan tại Việt Nam dao động phổ biến từ 1.100.000 - 3.000.000 VNĐ cho các gói cơ bản (siêu âm, xét nghiệm máu). Các gói tầm soát chuyên sâu hoặc tại các bệnh viện tư nhân/quốc tế có thể cao hơn, từ 3.000.000 - 10.000.000 VNĐ hoặc cao hơn nếu bao gồm chụp CT hoặc chụp MRI.

5.2. Xét nghiệm máu có phát hiện ung thư gan không?

Xét nghiệm máu CÓ thể phát hiện ung thư gan thông qua các dấu ấn ung thư và cung cấp thông tin về những thay đổi trong gan.

Nguồn: https://www.cancer.org/cancer/types/liver-cancer/detection-diagnosis-staging/how-diagnosed.html