Khám phụ khoa gồm những gì? Các bước thường được chỉ định

Khám phụ khoa gồm những gì là điều nhiều người quan tâm, đặc biệt khi đi khám lần đầu hoặc còn lo lắng về mỏ vịt, siêu âm đầu dò và các xét nghiệm bên trong. HIện nay, không có một quy trình cố định, giống hệt cho tất cả mọi người. Bác sĩ thường bắt đầu bằng bước hỏi triệu chứng, chu kỳ kinh và tiền sử sức khỏe, sau đó mới xác định phần khám hoặc xét nghiệm nào cần thiết.

Khám phụ khoa thường bắt đầu bằng hỏi triệu chứng và tiền sử. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể khám cơ quan sinh dục ngoài, dùng mỏ vịt, khám hai tay, siêu âm hoặc chỉ định xét nghiệm. Pap/HPV, siêu âm đầu dò và xét nghiệm máu không phải hạng mục mặc định trong mọi lần khám.

Các hạng mục thường có khi khám phụ khoa

Khám phụ khoa là khái niệm rộng, có thể bao gồm trao đổi về triệu chứng và sức khỏe sinh sản, khai thác tiền sử, khám thể chất và thực hiện xét nghiệm khi cần. Khám phụ khoa không đồng nghĩa với khám vùng chậu, tương tự, khám vùng chậu cũng không có nghĩa là luôn phải siêu âm, làm Pap test, HPV test hoặc soi cổ tử cung.

Bác sĩ lựa chọn các bước thăm khám dựa trên lý do đi khám, triệu chứng, tuổi, tình trạng kinh nguyệt, tiền sử thai sản, nguy cơ sức khỏe và thông tin thu được khi hỏi bệnh. ACOG khuyến nghị khám vùng chậu khi triệu chứng hoặc tiền sử cho thấy việc thăm khám có lợi về mặt lâm sàng, thay vì mặc định áp dụng cho mọi người không có triệu chứng.[4]

Trao đổi triệu chứng và tiền sử

Đây thường là bước đầu tiên của buổi khám. Bạn có thể được hỏi về:

• Triệu chứng hiện tại và thời điểm bắt đầu
• Chu kỳ kinh và ngày bắt đầu kỳ kinh gần nhất
• Tiền sử thai sản, bệnh phụ khoa, phẫu thuật hoặc thủ thuật
• Kết quả Pap/HPV hoặc xét nghiệm liên quan trước đây
• Thuốc, hormone và sản phẩm bổ sung đang sử dụng
• Biện pháp tránh thai nếu có liên quan
• Sức khỏe tình dục, khả năng mang thai hoặc nguy cơ STI khi cần
• Một số thông tin trong tiền sử cá nhân và gia đình

Những câu hỏi này giúp bác sĩ xác định bước đánh giá phù hợp và không có nghĩa bạn chắc chắn phải khám bên trong. Với thanh thiếu niên đi khám phụ khoa lần đầu, khám vùng chậu bên trong thường không cần thiết nếu không có vấn đề như đau hoặc chảy máu bất thường.[6]

Khám cơ quan sinh dục ngoài

Nếu có ngứa, đau, sưng, tổn thương da hoặc thay đổi ở vùng sinh dục, bác sĩ có thể quan sát âm hộ và vùng xung quanh.

Khám bên ngoài khác với đặt mỏ vịt. Trong một số trường hợp, việc hỏi bệnh và kiểm tra bên ngoài đã cung cấp đủ thông tin ban đầu mà chưa cần đưa dụng cụ vào âm đạo.

Khám cơ quan sinh dục ngoài giúp các bác sĩ quan sát bất thường bên ngoài

Khám bằng mỏ vịt

Mỏ vịt là dụng cụ giúp mở nhẹ thành âm đạo để bác sĩ quan sát âm đạo và cổ tử cung. Kỹ thuật này có thể được đề nghị khi cần. Sử dụng mỏ vịt trong thăm khám phụ khoa được áp dụng với phụ nữ đã có quan hệ tình dục.

• Quan sát âm đạo hoặc cổ tử cung
• Đánh giá một số trường hợp khí hư hoặc chảy máu
• Kiểm tra tổn thương nhìn thấy được
• Lấy mẫu xét nghiệm
• Lấy mẫu sàng lọc cổ tử cung khi đến thời điểm phù hợp

Khám bằng mỏ vịt không phải là Pap test. Bác sĩ có thể dùng mỏ vịt để quan sát cổ tử cung nhưng không lấy mẫu Pap. Khi cần lấy tế bào trực tiếp từ cổ tử cung, mỏ vịt thường được sử dụng để giúp nhìn rõ vị trí lấy mẫu.

Nếu chưa hiểu vì sao cần đặt mỏ vịt, bạn có thể hỏi mục đích của thao tác, có lấy mẫu hay không và nên làm gì nếu cảm thấy đau hoặc quá khó chịu.

Khám hai tay

Khám hai tay, hay bimanual examination, là một kỹ thuật có thể được sử dụng trong khám vùng chậu. Bác sĩ đưa một hoặc hai ngón tay có đeo găng và chất bôi trơn vào âm đạo, đồng thời dùng tay còn lại ấn nhẹ vùng bụng dưới. Kỹ thuật này có thể giúp đánh giá một số cấu trúc vùng chậu hoặc xác định vị trí đau.

Không phải người đi khám phụ khoa nào cũng cần khám hai tay. Kỹ thuật này cũng không thể tự nó loại trừ ung thư buồng trứng. Hiện không có xét nghiệm sàng lọc ung thư buồng trứng thường quy được khuyến nghị cho người có nguy cơ trung bình và không có triệu chứng. CA-125 và siêu âm có thể được sử dụng trong một số tình huống đánh giá cụ thể nhưng không nên xem là một “gói tầm soát” mặc định.[9][10]

Quy trình khám phụ khoa

Trình tự khám có thể khác nhau giữa các cơ sở y tế và phụ thuộc vào lý do người bệnh đi khám.

• Bước 1 - Trao đổi lý do đi khám: Bác sĩ hỏi về triệu chứng, thời điểm xuất hiện, chu kỳ kinh, tiền sử và điều bạn đang lo lắng. Nếu có kết quả xét nghiệm, siêu âm hoặc hồ sơ cũ liên quan, bạn nên mang theo.
• Bước 2 - Xác định phần khám cần thiết: Từ thông tin ban đầu, bác sĩ cân nhắc có cần quan sát bên ngoài, khám vùng chậu, dùng mỏ vịt hoặc khám hai tay hay không.
• Bước 3 - Thực hiện thăm khám: Trước các thao tác nhạy cảm, bạn nên được giải thích mục đích và cách thực hiện. Nếu đau, quá căng thẳng hoặc muốn dừng, hãy báo ngay. ACOG nêu rõ người bệnh có thể yêu cầu dừng khám bất cứ lúc nào.[4]
• Bước 4 - Siêu âm hoặc xét nghiệm nếu có chỉ định: Bác sĩ có thể đề nghị siêu âm, xét nghiệm dịch, STI, thử thai, xét nghiệm máu hoặc sàng lọc cổ tử cung. Loại xét nghiệm được lựa chọn tùy vấn đề cần làm rõ, thay vì áp dụng một bộ xét nghiệm giống nhau cho tất cả mọi người.
• Bước 5 - Trao đổi kết quả và kế hoạch theo dõi: Bác sĩ giải thích những gì đã ghi nhận, xét nghiệm nào cần chờ kết quả và bạn có cần tái khám hoặc đánh giá thêm hay không. Một số triệu chứng có thể chưa xác định được nguyên nhân ngay trong buổi khám đầu tiên.

Trao đổi cùng bác sĩ trước và sau khi thăm khám

Siêu âm và xét nghiệm được chỉ định khi khám phụ khoa

Siêu âm hoặc xét nghiệm thường được lựa chọn để trả lời một câu hỏi y khoa cụ thể. Vì vậy, làm nhiều xét nghiệm hơn không nhất thiết đồng nghĩa với một buổi khám đầy đủ hơn.

Siêu âm phụ khoa

Siêu âm dùng sóng âm để tạo hình ảnh các cơ quan vùng chậu. Bác sĩ có thể cân nhắc siêu âm khi cần đánh giá:

• Đau vùng chậu
• Chảy máu bất thường
• Khối ở vùng chậu
• Nghi ngờ u xơ tử cung
• Nghi ngờ nang buồng trứng
• Một số vấn đề liên quan đến khả năng sinh sản

Hai đường siêu âm thường gặp gồm:

• Siêu âm qua bụng: đầu dò di chuyển trên thành bụng.
• Siêu âm qua âm đạo: đầu dò chuyên dụng được đưa vào âm đạo để ghi hình các cấu trúc vùng chậu.

Phương pháp được lựa chọn dựa trên vấn đề bác sĩ cần đánh giá và thông tin cần làm rõ.[7] Vì vậy, đi khám phụ khoa không có nghĩa bạn luôn phải siêu âm đầu dò.

Pap test và xét nghiệm HPV

Pap test và HPV test được sử dụng trong sàng lọc ung thư cổ tử cung, không phải tên gọi khác của khám phụ khoa.

• Pap test/xét nghiệm tế bào cổ tử cung: tìm các thay đổi bất thường của tế bào cổ tử cung.
• HPV test: phát hiện HPV nguy cơ cao liên quan đến ung thư cổ tử cung; tùy loại xét nghiệm, kết quả có thể hoặc không xác định genotype HPV cụ thể.[3]

Pap hoặc HPV có lịch sàng lọc riêng nên không cần lặp lại trong mỗi lần đi khám.

Tại Việt Nam, Hướng dẫn dự phòng và kiểm soát ung thư cổ tử cung ban hành kèm Quyết định 3792/QĐ-BYT ngày 17/12/2024 quy định đối tượng, phương pháp và khoảng thời gian sàng lọc theo từng kỹ thuật.[1]

WHO trong hướng dẫn triển khai công bố ngày 14/07/2026 tiếp tục xác định xét nghiệm HPV là phương pháp sàng lọc ban đầu được ưu tiên trong các chương trình phòng ngừa ung thư cổ tử cung.[2]

Người có nguy cơ cao hoặc từng có kết quả bất thường có thể cần kế hoạch theo dõi riêng.

Lấy mẫu xét nghiệm trong khi thăm khám

Xét nghiệm STI và lấy mẫu dịch

Xét nghiệm nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục (STI) không có một “gói” giống nhau cho tất cả mọi người. Việc lựa chọn xét nghiệm có thể phụ thuộc vào:

• Tuổi
• Triệu chứng
• Tiền sử và thực hành tình dục
• Loại phơi nhiễm
• Nguy cơ
• Nhiễm trùng cần kiểm tra

Tùy loại xét nghiệm, mẫu có thể là máu, nước tiểu hoặc mẫu ngoáy từ âm đạo, họng hay trực tràng.[8]

Một số xét nghiệm STI có thể thực hiện mà không cần khám vùng chậu hoặc đặt mỏ vịt. ACOG cũng cho biết khám vùng chậu không phải điều kiện bắt buộc để sàng lọc STI.[4]

Nếu lo lắng sau một lần phơi nhiễm, hãy nói rõ với bác sĩ về hình thức phơi nhiễm để lựa chọn đúng xét nghiệm và vị trí lấy mẫu.

Các xét nghiệm và thủ thuật khác khi có chỉ định

Một số kỹ thuật chỉ được thực hiện trong những tình huống cụ thể. Soi cổ tử cung là một ví dụ. Đây là phương pháp đánh giá cổ tử cung chuyên sâu hơn và có thể được chỉ định sau một số kết quả sàng lọc bất thường.[13]

Ngoài ra:

• Xét nghiệm máu không cần thực hiện trong mọi buổi khám
• Không có một “bộ hormone” chung phù hợp với tất cả người đi khám phụ khoa
• CA-125 không phải xét nghiệm tầm soát ung thư buồng trứng thường quy cho người nguy cơ trung bình, không có triệu chứng
• Danh sách xét nghiệm dài hơn không đồng nghĩa với đánh giá tốt hơn

Tương tự, đặt mỏ vịt, khám hai tay, siêu âm đầu dò, Pap/HPV, xét nghiệm STI hay soi cổ tử cung đều được cân nhắc theo triệu chứng, tiền sử, lịch sàng lọc và chỉ định lâm sàng chứ không phải hạng mục mặc định trong mọi lần khám.

Khám phụ khoa có đau không?

Một số người có thể cảm thấy căng, áp lực hoặc khó chịu, nhất là khi chưa quen với mỏ vịt hoặc khám hai tay. Tuy nhiên, bạn không cần cố chịu đau để hoàn thành buổi khám.

Nếu đau hoặc quá khó chịu, bạn có thể:

• Báo ngay cho bác sĩ
• Yêu cầu tạm dừng
• Hỏi xem có thể điều chỉnh cách khám hay không
• Yêu cầu dừng hẳn nếu muốn

ACOG nhấn mạnh người bệnh có quyền yêu cầu dừng khám bất cứ lúc nào.[4]

Nếu từng có trải nghiệm khám khó chịu, đau nhiều, sang chấn hoặc đặc biệt lo lắng về khám vùng chậu, bạn có thể chia sẻ ở mức mình cảm thấy thoải mái để nhân viên y tế có cách tiếp cận phù hợp hơn.

Khám phụ khoa thường chỉ hơi khó chịu nhẹ

Chuẩn bị trước khi đi khám phụ khoa

Bạn không cần chuẩn bị một checklist phức tạp cho mọi lần khám. Những thông tin hữu ích nên mang theo gồm:

• Triệu chứng, thời điểm bắt đầu và diễn tiến
• Ngày bắt đầu kỳ kinh gần nhất
• Tiền sử thai sản, bệnh phụ khoa, phẫu thuật hoặc thủ thuật
• Danh sách thuốc, hormone và sản phẩm bổ sung đang dùng
• Kết quả siêu âm, Pap/HPV hoặc xét nghiệm cũ có liên quan
• Những câu hỏi muốn trao đổi với bác sĩ
• Thông tin về lần khám trước nếu từng đau nhiều hoặc rất căng thẳng khi khám

Nếu đã tự dùng thuốc cho triệu chứng hiện tại, nên cho bác sĩ biết tên thuốc và thời gian sử dụng.

Đang có kinh có đi khám phụ khoa được không?

Trong một số trường hợp, đang có kinh vẫn có thể khám phụ khoa được. Nếu đau nhiều, chảy máu bất thường hoặc có triệu chứng cần được đánh giá, không nên tự trì hoãn chỉ vì đang hành kinh. Tuy nhiên, một số xét nghiệm cổ tử cung có yêu cầu riêng về thời điểm lấy mẫu.

Hướng dẫn của Bộ Y tế Việt Nam năm 2024 nêu điều kiện chuẩn bị khi lấy bệnh phẩm tế bào và HPV là sau sạch kinh; đồng thời yêu cầu không quan hệ tình dục, không thụt rửa và không đặt thuốc, gel bôi trơn hoặc màng ngăn tránh thai vào âm đạo trong 24 giờ trước khi lấy mẫu.[1]

Có thể hiểu đơn giản:

• Đi khám khi đang có kinh: vẫn có thể phù hợp tùy lý do khám.
• Lấy một số mẫu cổ tử cung: có thể cần hẹn thời điểm khác.

Nếu lịch hẹn chủ yếu để lấy mẫu cổ tử cung nhưng trùng kỳ kinh, nên liên hệ cơ sở y tế để hỏi có cần đổi ngày hay không.

Có cần nhịn ăn trước khi khám phụ khoa không?

Không có yêu cầu nhịn ăn chung cho mọi lần khám phụ khoa. Việc có cần nhịn ăn hay không phụ thuộc vào xét nghiệm hoặc thủ thuật cụ thể dự kiến thực hiện.

Nếu chưa được hướng dẫn, không nên tự nhịn ăn kéo dài chỉ vì sắp đi khám phụ khoa.

Các dấu hiệu cần đi khám sớm hoặc cấp cứu

Một số triệu chứng phụ khoa nên được đánh giá sớm, trong khi một số biểu hiện khác có thể cần chăm sóc cấp cứu. Việc phân biệt hai nhóm giúp người bệnh chủ động hơn khi xuất hiện triệu chứng bất thường.

Trường hợp nên đi khám sớm

Bạn nên được đánh giá y tế khi có các triệu chứng như:

• Chảy máu âm đạo bất thường
• Đau vùng chậu kéo dài hoặc tái diễn
• Khí hư thay đổi rõ rệt
• Đau khi quan hệ
• Một triệu chứng phụ khoa mới xuất hiện và không cải thiện

Dấu hiệu cần được đánh giá cấp cứu

Cần được đánh giá cấp cứu nếu xuất hiện đau bụng hoặc vùng chậu đột ngột dữ dội, đau vai, yếu, chóng mặt hoặc ngất, đặc biệt khi đang hoặc có khả năng mang thai. Đây có thể là dấu hiệu của thai ngoài tử cung vỡ và chảy máu trong, một tình trạng có thể đe dọa tính mạng.[11]

Với chảy máu rất nhiều, ACOG khuyến cáo tìm chăm sóc cấp cứu nếu phải thay băng vệ sinh hoặc tampon mỗi giờ trong hơn 2 giờ liên tiếp và đồng thời có đau ngực, khó thở, choáng váng hoặc chóng mặt.[12]

Đau bụng hoặc đau vùng chậu dữ dội cần được cấp cứu

Câu hỏi thường gặp về khám phụ khoa

Khám phụ khoa có bắt buộc dùng mỏ vịt không?

Không. Mỏ vịt được sử dụng khi cần quan sát âm đạo, cổ tử cung hoặc lấy một số loại mẫu. Nếu vấn đề có thể được đánh giá bằng hỏi bệnh hoặc khám bên ngoài, bạn có thể không cần kỹ thuật này.

Đi khám phụ khoa có phải siêu âm đầu dò không?

Không. Siêu âm qua âm đạo chỉ là một trong các phương pháp khảo sát vùng chậu. Tùy vấn đề cần kiểm tra, bác sĩ có thể chọn siêu âm qua bụng, qua âm đạo hoặc không cần siêu âm.

Khám phụ khoa gồm những xét nghiệm gì?

Không có một bộ xét nghiệm cố định. Tùy triệu chứng và vấn đề cần làm rõ, bác sĩ có thể cân nhắc xét nghiệm dịch, STI, thử thai, xét nghiệm máu, Pap/HPV hoặc các xét nghiệm khác.

Có phải làm Pap smear hoặc HPV test mỗi lần khám không?

Không. Pap và HPV có lịch sàng lọc riêng. Thời điểm kiểm tra phụ thuộc vào tuổi, phương pháp sàng lọc đã dùng, kết quả trước đó và nguy cơ của từng người.

Chưa từng quan hệ tình dục có khám phụ khoa được không?

Có. Nhu cầu khám phụ khoa phụ thuộc vào triệu chứng và tình trạng sức khỏe, cũng không phụ thuộc vào đã quan hệ tình dục hay chưa.

Người chưa từng quan hệ tình dục vẫn có thể gặp rối loạn kinh nguyệt, đau vùng chậu, ngứa, tổn thương vùng sinh dục ngoài hoặc các vấn đề sức khỏe sinh sản khác. Bác sĩ có thể bắt đầu bằng hỏi bệnh và khám bên ngoài; nếu cần đánh giá thêm, kỹ thuật được lựa chọn dựa trên tình trạng cụ thể, lợi ích y khoa và sự đồng thuận của người bệnh.

Chưa quan hệ tình dục vẫn có phương pháp khám phụ khoa phù hợp

Khám phụ khoa có xét nghiệm bệnh lây truyền qua đường tình dục không?

Có thể, nhưng không mặc định. Xét nghiệm được lựa chọn theo triệu chứng, nguy cơ và loại phơi nhiễm. Một số STI có thể được kiểm tra bằng nước tiểu, máu hoặc mẫu ngoáy mà không cần đặt mỏ vịt.[8]

Nắm được khám phụ khoa gồm những gì giúp bạn biết trước các bước có thể diễn ra và giảm bớt lo lắng khi đi khám. Buổi khám thường bắt đầu bằng trao đổi triệu chứng và tiền sử, từ đó bác sĩ mới xác định có cần khám bên ngoài, khám vùng chậu, siêu âm hay thực hiện xét nghiệm.

Nếu được đề nghị một kỹ thuật hoặc xét nghiệm mà chưa hiểu rõ, bạn có thể hỏi bác sĩ về mục đích, cách thực hiện và kết quả sẽ ảnh hưởng thế nào đến bước tiếp theo.

Nếu đang có triệu chứng bất thường hoặc muốn đi khám phụ khoa định kỳ, bạn có thể liên hệ Trung tâm Y khoa NeoMedic để được tư vấn lịch khám và hình thức đánh giá phù hợp với tình trạng của mình.

Thông tin trong bài nhằm mục đích tham khảo sức khỏe, không thay thế chẩn đoán, chỉ định hoặc tư vấn trực tiếp từ bác sĩ.

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Y tế Việt Nam. Quyết định 3792/QĐ-BYT ngày 17/12/2024 - Hướng dẫn dự phòng và kiểm soát ung thư cổ tử cung.
2. World Health Organization. Evidence-informed guidance for the implementation of HPV-based cervical cancer screening programmes. 14 July 2026.
3. World Health Organization. WHO guideline for screening and treatment of cervical pre-cancer lesions for cervical cancer prevention: use of human papillomavirus (HPV) DNA genotyping. 8 May 2026.
4. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Pelvic Exams. Last reviewed April 2026.
5. ACOG. Screening for Cervical Cancer. Committee Statement No. 28, 2026.
6. ACOG. Your First Gynecologic Visit; The Initial Reproductive Health Visit.
7. ACOG. Ultrasound Exams.
8. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). STI Screening Recommendations; Getting Tested for STIs. Updated March 17, 2026.
9. ACOG. Ovarian Cancer; Can I get a CA 125 test to make sure I don't have ovarian cancer?
10. U.S. Preventive Services Task Force (USPSTF). Ovarian Cancer: Screening.
11. ACOG. Ectopic Pregnancy.
12. ACOG. Abnormal Uterine Bleeding.
13. ACOG. Colposcopy; Abnormal Cervical Cancer Screening Test Results.