Có cách làm giảm chỉ số PSA trong máu không?

Trên thực tế, việc PSA tăng chưa hẳn là dấu hiệu nguy hiểm và chỉ số PSA có thể cải thiện theo một số phương pháp khoa học. Bài viết sau đây sẽ tổng hợp những cách làm giảm chỉ số PSA an toàn, giúp nam giới chủ động hơn trong chăm sóc sức khỏe.

1. Nguyên nhân chỉ số PSA tăng cao

Chỉ số PSA (Prostate Specific Antigen) là một protein đặc hiệu do các tế bào biểu mô tuyến tiền liệt sản xuất. Trong điều kiện bình thường, PSA chủ yếu tồn tại trong tinh dịch và chỉ một lượng rất nhỏ đi vào máu nhờ hệ thống hàng rào sinh học ngăn cách giữa tuyến tiền liệt và hệ tuần hoàn. Khi cấu trúc hoặc hoạt động của tuyến tiền liệt bị ảnh hưởng do một số nguyên nhân, nồng độ PSA trong máu có xu hướng tăng lên:

Bệnh lý tiết niệu - tuyến tiền liệt

Những rối loạn liên quan trực tiếp đến tuyến tiền liệt là nguyên nhân phổ biến khiến PSA tăng cao như ung thư tuyến tiền liệt, phì đại tuyến tiền liệt lành tính, viêm tuyến tiền liệt cấp hoặc mạn tính. Ngoài ra, các tình trạng như bí tiểu, nhiễm trùng đường tiết niệu cũng có thể làm PSA tăng tạm thời do gây viêm và phá vỡ hàng rào bảo vệ tự nhiên của tuyến tiền liệt.

Can thiệp y khoa

Nhiều thủ thuật y tế tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến tuyến tiền liệt có thể làm PSA tăng trong thời gian ngắn bao gồm thăm khám trực tràng bằng tay, siêu âm qua trực tràng, sinh thiết tuyến tiền liệt, nội soi bàng quang, đặt ống thông tiểu hoặc các phẫu thuật liên quan.

Yếu tố sinh lý

Một số thói quen sinh hoạt hàng ngày cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm PSA như xuất tinh, xoa bóp tuyến tiền liệt, đạp xe đường dài, tập luyện thể lực cường độ cao hoặc các hoạt động tạo áp lực kéo dài lên vùng đáy chậu. Bên cạnh đó, táo bón kéo dài, béo phì và tuổi tác cao cũng là những yếu tố sinh lý góp phần làm thay đổi chỉ số này.

Do thuốc

Một số loại thuốc có khả năng làm PSA tăng như liệu pháp hormon, thuốc hạ mỡ máu nhóm statin, thuốc giảm đau - kháng viêm, hoặc thuốc lợi tiểu thiazid,...

Những rối loạn liên quan trực tiếp đến tuyến tiền liệt là nguyên nhân phổ biến khiến PSA tăng cao

2. Có cách làm giảm chỉ số PSA trong máu không?

Hiện nay chưa có phương pháp nào có thể làm giảm chỉ số PSA trong máu một cách trực tiếp. Tuy vậy, các biện pháp liên quan đến lối sống và chế độ dinh dưỡng vẫn có vai trò hỗ trợ cải thiện sức khỏe nói chung và chỉ số PSA nói riêng. Các biện pháp này có thể giúp giảm các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến tuyến tiền liệt, từ đó góp phần làm giảm chỉ số PSA theo thời gian.

Quan trọng nhất, việc điều trị đúng nguyên nhân nền mới là yếu tố then chốt giúp PSA giảm về mức bình thường. Nếu chỉ số PSA tăng cao hoặc biến động bất thường, người bệnh cần đi thăm khám để được theo dõi và can thiệp khi cần.

Chưa có phương pháp nào có thể làm giảm chỉ số PSA trong máu một cách trực tiếp

3. Tổng hợp những cách làm giảm chỉ số PSA

Tổng hợp những phương pháp hỗ trợ giảm chỉ số PSA theo chuyên gia: 

3.1. Giảm cân ở người thừa cân, béo phì

Thừa cân, béo phì có liên quan đến rối loạn chuyển hóa và thay đổi nội tiết, từ đó ảnh hưởng đến hoạt động của tuyến tiền liệt. Vì vậy, khi cân nặng được kiểm soát tốt, môi trường sinh học của tuyến tiền liệt ổn định hơn, góp phần hỗ trợ kiểm soát chỉ số PSA. Người thừa cân, béo phì nên chú ý giảm cân với một số lưu ý sau:

• Đặt mục tiêu giảm cân từ từ.
• Điều chỉnh khẩu phần ăn vừa phải, giảm đồ chiên rán, nước ngọt, bánh kẹo và ăn đúng bữa.
• Kết hợp tập thể dục ít nhất 30 - 45 phút hàng ngày.
• Đi ngủ đúng giờ, đủ giấc để cơ thể có thời gian phục hồi.

3.2. Giảm táo bón

Táo bón kéo dài là một trong những nguyên nhân khiến PSA tăng cao. Các biện pháp để cải thiện tình trạng này:

• Tăng cường chất xơ trong bữa ăn từ rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt và trái cây.
• Uống đủ nước mỗi ngày.
• Duy trì thói quen đi vệ sinh đúng giờ, không nhịn đi ngoài.
• Trao đổi với bác sĩ khi bị táo bón kéo dài để sử dụng chất xơ hòa tan hoặc thuốc hỗ trợ phù hợp.

3.3. Tuân thủ điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ

Khi PSA tăng do bệnh lý, người bệnh cần lưu ý:

• Dùng thuốc đúng liều, đúng thời gian theo chỉ định, không tự ý ngưng hoặc đổi thuốc.
• Thực hiện tái khám và xét nghiệm PSA đúng lịch.
• Nếu xuất hiện tác dụng phụ hoặc PSA không cải thiện, cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ để điều chỉnh phác đồ.

3.4. Bổ sung thực phẩm giàu chất chống oxy hóa

Các chất chống oxy hóa như lycopene, selen, phytoestrogen, curcumin hay các loại vitamin được cho là có thể cải thiện sức khỏe tuyến tiền liệt và hỗ trợ phòng ngừa hoặc cải thiện các tình trạng viêm, nhiễm gây tăng PSA. Các loại thực phẩm được khuyến cáo:

• Rau củ quả như cà chua, cà rốt, ớt chuông, rau xanh,...
• Các loại đậu và ngũ cốc nguyên cám
• Trà xanh
• Trái cây tươi như lựu, nho, cam, quýt, ổi,...

Ngoài ra, bạn có thể tăng cường các loại vitamin thông qua các loại thực phẩm bổ sung. Tuy nhiên, bạn cần tham khảo tư vấn của các nhân viên y tế.

3.5. Tránh ăn nhiều thịt đỏ, thực phẩm chế biến sẵn, nhiều chất béo

Để tăng cường sức khỏe tổng thể, góp phần ổn định PSA theo thời gian, bạn nên tránh ăn nhiều thịt đỏ, thực phẩm chế biến sẵn và nhiều chất béo bão hòa. Thay vào đó nên:

• Thay thế bằng thịt trắng như thịt gà, cá
• Tăng cường protein thực vật như đậu phụ và các loại đậu
• Ưu tiên sử dụng acid béo lành mạnh từ cá biển, dầu ô liu, quả bơ và các loại hạt trong chế biến hàng ngày.

Lối sống lành mạnh là cách làm giảm chỉ số PSA hiệu quả

4. Một số câu hỏi thường gặp về cách giảm chỉ số PSA (FAQ)

Giải đáp một số câu hỏi thường gặp về cách giảm chỉ số PSA:

4.1. Chỉ số PSA có thể tự giảm được không?

Chỉ số PSA có thể tự giảm trong một số trường hợp mang tính sinh lý hoặc lành tính. Ví dụ, PSA tăng tạm thời do xuất tinh hay  vận động mạnh có thể trở về mức bình thường sau một thời gian ngắn mà không cần điều trị. Tuy nhiên, nếu PSA tăng kéo dài hoặc tăng liên tục, bạn cần đi khám để bác sĩ loại trừ nguyên nhân bệnh lý.

4.2. Cà phê có ảnh hưởng đến nồng độ PSA?

Hiện chưa có bằng chứng khoa học cho thấy việc uống cà phê hoặc caffeine ảnh hưởng trực tiếp đến nồng độ PSA trong máu. Do đó, bạn vẫn có thể uống cà phê trước khi làm xét nghiệm.

4.3. Mất bao lâu để giảm nồng độ PSA?

Thời gian giảm PSA không cố định và phụ thuộc vào nguyên nhân gây tăng PSA cũng như phương pháp điều trị được sử dụng. Trong các trường hợp điều trị bệnh lý tuyến tiền liệt, chỉ số PSA thường giảm theo mốc thời gian tham khảo sau:

• Sau phẫu thuật cắt bỏ tuyến tiền liệt, PSA thường giảm xuống mức rất thấp trong khoảng 4 - 6 tuần.
• Sau xạ trị, PSA giảm từ từ và có thể cần ít nhất 18 tháng để đạt mức bình thường.
• Khi sử dụng thuốc điều trị phì đại tuyến tiền liệt lành tính như finasteride, PSA có thể giảm khoảng một nửa sau 9 - 12 tháng và duy trì ở mức đó.
• Với nhiễm trùng hoặc viêm tuyến tiền liệt, PSA thường giảm về bình thường sau khoảng 6 tuần điều trị.

4.4. Lưu ý trước khi xét nghiệm chỉ số PSA

Để kết quả xét nghiệm PSA phản ánh đúng tình trạng sức khỏe, người bệnh cần lưu ý một số điểm trước khi xét nghiệm:

• Tránh xuất tinh hoặc xoa bóp tuyến tiền liệt trong vòng 24 giờ trước khi xét nghiệm.
• Tránh đạp xe đường dài, tập luyện thể lực cường độ cao, hoạt động gây áp lực kéo dài lên vùng đáy chậu.
• Hỏi ý kiến bác sĩ về các thuốc đang sử dụng để được tư vấn ngưng thuốc hoặc điều chỉnh thuốc trước khi đi xét nghiệm.

Khi chỉ số PSA cao bất thường, người bệnh nên theo dõi định kỳ và trao đổi với bác sĩ để có hướng xử trí phù hợp.

Giải đáp một số câu hỏi thường gặp về cách giảm chỉ số PSA

Việc áp dụng cách làm giảm chỉ số PSA cần dựa trên nguyên nhân cụ thể và theo dõi y tế phù hợp. Hy vọng bài viết này đã giúp bạn có thêm những thông tin hữu ích để chủ động chăm sóc sức khỏe tốt hơn. Liên hệ ngay hotline 0968 636 630 để được NeoMedic tư vấn tầm soát ung thư tuyến tiền liệt!

Nguồn:

1. Alina G Sofronescu, 2025. Prostate-Specific Antigen Testing. https://emedicine.medscape.com/article/457394-overview#showall.

2. Michael K. David; Stephen W. Leslie, 2024. Prostate-Specific Antigen. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557495/.