Hướng dẫn hút mũi cho trẻ em đúng cách, an toàn cha mẹ cần biết

Hút mũi cho trẻ em có thể giúp lấy bớt dịch tiết đang cản trở đường thở qua mũi, nhất là ở trẻ nhỏ chưa biết tự xì mũi. Tuy nhiên, không phải cứ có dịch mũi là phải hút.

Ở trẻ mắc viêm tiểu phế quản, các hướng dẫn hiện hành khuyến cáo không hút mũi thường quy. chỉ cân nhắc hút nông khi dịch đường hô hấp trên góp phần làm trẻ khó thở hoặc khó bú, khó ăn. [1,2] Với trẻ nghẹt mũi do cảm lạnh thông thường, hướng dẫn của American Academy of Pediatrics (AAP) cho phép sử dụng nước muối và hút nhẹ bằng bóng hút hoặc dụng cụ phù hợp để hỗ trợ làm thông mũi khi cần. [3]

Trong bài viết dưới đây của Trung tâm Y khoa NeoMedic sẽ cùng cha mẹ tìm hiểu khi nào nên hút mũi, hút thế nào để hạn chế tổn thương niêm mạc và khi nào cần đưa trẻ đi khám.

Trả lời nhanh: Có thể cân nhắc hút nhẹ và nông ở trẻ chưa tự xì mũi khi dịch mũi thực sự cản trở thở qua mũi hoặc ảnh hưởng đến bú, ăn. Nếu dịch đặc hoặc khô, có thể sử dụng nước muối phù hợp để làm lỏng dịch. Tránh đưa dụng cụ sâu vào mũi, hút mạnh hoặc cố hút cho thật sạch. Riêng ở trẻ viêm tiểu phế quản, các guideline không khuyến cáo hút mũi thường quy. Hút mũi chủ yếu hỗ trợ triệu chứng, không điều trị nguyên nhân gây cảm lạnh hay viêm tiểu phế quản. [1–3]

• Không phải trẻ sổ mũi nào cũng cần hút mũi.
• Nếu cần hút, ưu tiên hút nhẹ, nông và vừa đủ để giảm tắc nghẽn.
• Không cố hút sạch hoàn toàn hoặc tăng lực hút khi trẻ vẫn còn dịch.
• Khó thở nặng, ngưng thở, tím tái hoặc giảm đáp ứng là dấu hiệu cần đánh giá cấp cứu, không phải chỉ định để tiếp tục tự hút mũi tại nhà.

Có nên hút mũi cho trẻ em không?

Hút mũi là biện pháp cơ học nhằm lấy bớt dịch tiết ở phần trước của đường mũi bằng bóng hút hoặc dụng cụ hút mũi phù hợp. Mục tiêu là giúp đường mũi thông thoáng hơn khi dịch tiết gây cản trở rõ rệt.

Biện pháp này có thể hữu ích ở trẻ nhỏ chưa biết xì mũi, đặc biệt khi nghẹt mũi khiến trẻ khó bú hoặc khó ăn. AAP hướng dẫn có thể dùng nước muối và hút nhẹ bằng bóng hút ở trẻ nhỏ để hỗ trợ làm thông mũi khi cần. [3]

Riêng với viêm tiểu phế quản, NICE và Australasian Bronchiolitis Guideline 2025 đều không khuyến cáo hút mũi thường quy. Hướng dẫn Australasian 2025 đề nghị có thể cân nhắc hút nông khi trẻ khó thở hoặc gặp khó khăn khi ăn/bú do dịch tiết đường hô hấp trên, đồng thời không khuyến cáo hút sâu thường quy. [1,2]

Nói cách khác, quyết định hút mũi nên dựa trên nhu cầu thực tế của trẻ, thay vì chỉ dựa vào việc nhìn thấy dịch trong mũi.

Nếu trẻ vẫn thở tương đối thoải mái, bú hoặc ăn được, ngủ được, có thể tự xì mũi hiệu quả và không có lượng dịch gây tắc nghẽn rõ, thường không cần cố hút chỉ nhằm làm khoang mũi “sạch hoàn toàn”.

Hút mũi quá nhiều hoặc thao tác không đúng có thể gây kích thích và tổn thương niêm mạc. Dụng cụ chăm sóc mũi cũng cần được vệ sinh đúng cách sau sử dụng. [4]

Không phải trường hợp nào cũng nên hút mũi cho trẻ em

Các trường hợp có thể cân nhắc hút mũi cho trẻ

Không nên hiểu hút mũi như một chỉ định bắt buộc cho mọi trường hợp trẻ sổ mũi. Quyết định có hút hay không cần dựa vào tuổi, khả năng tự làm sạch mũi, lượng dịch và mức độ dịch tiết ảnh hưởng đến thở hoặc ăn uống.

Một số tình huống có thể cân nhắc gồm:

• Trẻ nhỏ chưa biết xì mũi và bị tắc mũi rõ, lấy bớt dịch ở phần trước của mũi có thể giúp trẻ dễ thở qua mũi hơn.
• Nghẹt mũi ảnh hưởng bú hoặc ăn, hỗ trợ làm thông mũi có thể giúp trẻ bú thuận lợi hơn. Trong viêm tiểu phế quản, NICE và Australasian Guideline cho phép cân nhắc hút khi dịch tiết đường hô hấp trên gây khó thở hoặc khó ăn/bú. [1,2]
• Dịch đặc hoặc khô, khó tự thoát ở trẻ chưa thể xì mũi, có thể làm lỏng dịch bằng nước muối phù hợp rồi hút nhẹ nếu dịch thực sự gây tắc nghẽn.
• Trước cữ bú nếu nghẹt mũi đang ảnh hưởng ăn uống, AAP hướng dẫn hút nhẹ trước bú có thể hữu ích ở trẻ nhỏ bị nghẹt mũi. [3]

Riêng trong cơ sở y tế, một số tình huống cần xử trí khác. NICE khuyến cáo thực hiện hút đường hô hấp trên ở trẻ viêm tiểu phế quản có cơn ngưng thở, kể cả khi không thấy rõ dịch tiết đường thở trên. Đây là tình huống cần đánh giá và xử trí y tế, không phải hướng dẫn để cha mẹ tự hút sâu tại nhà. [1]

Những trường hợp nên hút mũi cho trẻ

Hướng dẫn hút mũi cho trẻ em đúng cách

Khi trẻ thực sự cần hỗ trợ làm sạch dịch mũi, nguyên tắc là nhẹ nhàng, nông, vừa đủ và dừng khi đã đạt mục tiêu hỗ trợ triệu chứng.

Chuẩn bị trước khi hút mũi

Trước tiên, cha mẹ nên quan sát trẻ và xác định lý do cần hút. Nếu trẻ chỉ chảy ít nước mũi nhưng vẫn thở, bú, ăn và ngủ bình thường, chưa chắc hút mũi mang lại thêm lợi ích.

Nếu quyết định hút, hãy chuẩn bị dụng cụ sạch và tạo tư thế ổn định cho trẻ. Với trẻ nhỏ hay cử động, có thể cần một người hỗ trợ giữ trẻ nhẹ nhàng để tránh dụng cụ bị đẩy sâu vào mũi khi trẻ giãy.

Trước khi bắt đầu:

• Rửa tay trước và sau khi chăm sóc mũi.
• Kiểm tra dụng cụ sạch, nguyên vẹn và phù hợp với trẻ.
• Đọc hướng dẫn của nhà sản xuất nếu sử dụng thiết bị chuyên dụng.
• Đặt trẻ ở tư thế ổn định.
• Quan sát nhịp thở và tình trạng chung trước khi hút.

Nếu trẻ đang có dấu hiệu khó thở nặng, tím tái, ngưng thở hoặc giảm đáp ứng, không nên tiếp tục tập trung vào hút mũi tại nhà mà cần được đánh giá cấp cứu ngay.

Nếu sử dụng bóng hút, AAP hướng dẫn bóp bóng trước khi đặt đầu bóng nhẹ vào lỗ mũi, sau đó từ từ thả bóng để tạo lực hút. [3]

Chuẩn bị hút mũi cho trẻ

Làm lỏng dịch mũi khi cần

Không phải lần hút nào cũng cần nhỏ nước muối trước. Nếu dịch đã lỏng và nằm ngay phía trước mũi, có thể không cần thêm bước này.

Khi dịch đặc hoặc khô, nước muối dùng cho mũi có thể hỗ trợ làm ẩm và làm lỏng dịch. AAP đề cập saline nhỏ hoặc xịt mũi như một biện pháp hỗ trợ làm thông mũi ở trẻ bị cảm lạnh. [3]

Cha mẹ nên lưu ý:

• Dùng sản phẩm phù hợp cho chăm sóc mũi và làm theo hướng dẫn sử dụng.
• Không nhầm nước muối với thuốc nhỏ hoặc xịt mũi có hoạt chất.
• Không tự bơm rửa mũi trẻ nhỏ bằng áp lực mạnh.
• Không mặc định phải dùng saline trước mọi lần hút.

Riêng trong viêm tiểu phế quản, Australasian Bronchiolitis Guideline 2025 không khuyến cáo dùng saline mũi thường quy, nhưng cho phép cân nhắc thử dùng ngắt quãng vào thời điểm bú ở trẻ giảm bú. [2]

Nhỏ nước muối sinh lý giúp làm lỏng dịch mũi

Hút dịch nhẹ và nông

Với chăm sóc tại nhà, mục tiêu là lấy lượng dịch có thể tiếp cận ở vùng trước của mũi, không phải đưa dụng cụ sâu để tìm dịch.

Australasian Bronchiolitis Guideline 2025 không khuyến cáo hút sâu thường quy trong viêm tiểu phế quản. Royal Children's Hospital Melbourne cũng khuyến cáo tránh hút sâu và cho phép cân nhắc hút nông nhằm hỗ trợ ăn/bú trong một số trường hợp. [2,7]

Khi thao tác:

• Đặt đầu dụng cụ ở vùng trước của lỗ mũi theo hướng dẫn của thiết bị.
• Tạo lực hút nhẹ.
• Thao tác ngắn gọn.
• Dừng khi trẻ đã dễ chịu hơn dù vẫn còn một ít dịch.
• Không cố đưa dụng cụ sâu để tìm dịch phía sau.
• Dừng nếu xuất hiện chảy máu, trẻ kích thích dữ dội bất thường hoặc có dấu hiệu tổn thương.

Hút quá nhiều hoặc không đúng cách có thể gây tổn thương niêm mạc; hút sâu có thể gây kích ứng và phù nề đường hô hấp trên. [4,7]

Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên năm 2023 trên trẻ 1–11 tháng mắc viêm tiểu phế quản và được xuất viện từ khoa cấp cứu so sánh hút tối thiểu bằng bóng hút với hút tăng cường bằng thiết bị chạy pin. Hút tăng cường không làm giảm có ý nghĩa số lần tái khám ngoài kế hoạch và không cải thiện có ý nghĩa tình trạng ăn hoặc ngủ so với hút tối thiểu. [6]

Vì vậy, bằng chứng này không ủng hộ việc cho rằng chiến lược hút tăng cường bằng thiết bị chạy pin sẽ làm thay đổi diễn tiến viêm tiểu phế quản so với hút tối thiểu bằng bóng hút.

Chuẩn bị hút mũi

Vệ sinh dụng cụ và theo dõi trẻ

Sau hút, hãy đánh giá lại mục tiêu ban đầu: trẻ có thở qua mũi dễ hơn hoặc bú thuận lợi hơn không?

Không nên tiếp tục hút nhiều lần liên tiếp chỉ vì vẫn nhìn thấy dịch.

Sau mỗi lần sử dụng:

• Làm sạch dụng cụ theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
• Để dụng cụ khô đúng cách trước lần sử dụng tiếp theo.
• Không dùng chung dụng cụ giữa nhiều trẻ nếu sản phẩm không được thiết kế và xử lý phù hợp cho mục đích đó.
• Vệ sinh các bộ phận chứa dịch.
• Theo dõi xem trẻ có kích ứng hoặc chảy máu mũi hay không.

Nếu sau hút trẻ vẫn khó thở, bú kém đáng kể hoặc tình trạng chung xấu đi, không nên giải quyết bằng cách tăng lực hoặc tăng số lần hút. Trẻ cần được đánh giá y tế.

Theo dõi trẻ sau hút mũi

Hút mũi theo độ tuổi cho bé

Khả năng tự làm sạch mũi thay đổi khi trẻ lớn lên. Vì vậy, cách chăm sóc mũi cần dựa cả vào độ tuổi, khả năng tự xì mũi và mức độ dịch tiết ảnh hưởng đến thở hoặc ăn/bú.

Tuổi không phải yếu tố duy nhất quyết định. Một trẻ nhỏ có ít dịch và vẫn bú tốt có thể không cần hút, trong khi trẻ chưa biết xì mũi với lượng dịch gây tắc rõ có thể cần hỗ trợ.

Những sai lầm cần tránh khi hút mũi cho trẻ

• Hút quá sâu: Không nên đưa đầu hút hoặc catheter sâu vào mũi như một cách chăm sóc thường quy tại nhà. [2,7]
• Hút mạnh hoặc lặp lại quá mức: Có thể làm tăng kích ứng và tổn thương niêm mạc. [4,7]
• Hút khi không có mục tiêu rõ: Đặc biệt trong viêm tiểu phế quản, guideline không khuyến cáo hút thường quy. [1,2]
• Cố hút cho sạch hoàn toàn: Mục tiêu là giảm phần dịch đang gây cản trở, không phải tạo khoang mũi hoàn toàn không có dịch.
• Cho rằng máy hút điện chắc chắn mang lại kết quả bệnh tốt hơn: RCT năm 2023 không cho thấy chiến lược hút tăng cường làm thay đổi diễn tiến bronchiolitis so với hút tối thiểu. [6]
• Quyết định hút nhiều hơn chỉ dựa vào màu dịch: Mức độ tắc nghẽn, thở, ăn/bú và tình trạng chung quan trọng hơn màu sắc đơn độc.
• Cho rằng dịch xanh hoặc vàng đồng nghĩa cần kháng sinh: Màu dịch đơn độc không đủ để xác định nhiễm khuẩn cần kháng sinh; cảm lạnh thông thường chủ yếu do virus và kháng sinh không điều trị virus. [3]
• Nhầm saline với thuốc: Không tự sử dụng thuốc nhỏ/xịt mũi có hoạt chất như thể đó là nước muối.
• Vệ sinh dụng cụ không đầy đủ: Dụng cụ phải được làm sạch và làm khô theo hướng dẫn.

Sai lầm cần tránh khi hút mũi cho trẻ em

Câu hỏi thường gặp về hút mũi cho trẻ em

Nên hút mũi cho trẻ bao nhiêu lần một ngày?

Không có một con số cố định phù hợp cho mọi trẻ và mọi nguyên nhân nghẹt mũi.

Nên dựa vào triệu chứng và mục tiêu chăm sóc thay vì hút theo lịch. Riêng trong viêm tiểu phế quản, NICE và Australasian Bronchiolitis Guideline nhấn mạnh không hút thường quy và chỉ cân nhắc trong các tình huống phù hợp. [1,2]

Nếu phải hút liên tục vì trẻ vẫn khó thở hoặc không thể bú/ăn, trẻ cần được đánh giá y tế thay vì chỉ tăng tần suất hút.

Nên hút trước hay sau khi trẻ bú?

Nếu nghẹt mũi đang làm trẻ khó bú, hỗ trợ làm thông mũi trước cữ bú thường hợp lý hơn. AAP cũng hướng dẫn gentle suction trước bú ở trẻ nhỏ bị nghẹt mũi. [3]

Không cần hút sau ăn chỉ để tuân theo lịch cố định.

Làm gì nếu hút mũi khiến trẻ chảy máu?

Nếu trẻ chảy máu trong hoặc sau hút, dừng hút và không tiếp tục đưa dụng cụ vào để lấy thêm dịch.

Trong RCT năm 2023, có 2 trẻ ở mỗi nhóm bị chảy máu mũi dẫn đến thăm khám y tế; các trường hợp này nhẹ và không cần can thiệp. [6]

Nếu chảy máu đáng kể, kéo dài hoặc tái diễn, hoặc trẻ kèm khó thở hay biểu hiện bất thường khác, cần được nhân viên y tế đánh giá.

Khi nào trẻ nghẹt mũi cần được đưa đi khám?

Cha mẹ không nên tập trung vào hút mũi mà bỏ qua dấu hiệu bệnh nặng.

Trẻ cần được đánh giá y tế khi có khó thở tăng lên, bú/ăn giảm đáng kể, dấu hiệu mất nước hoặc tình trạng chung xấu đi.

Cần đánh giá cấp cứu ngay nếu trẻ có:

• Cơn ngưng thở.
• Tím tái.
• Khó thở nặng, thở rên hoặc co kéo lồng ngực rõ.
• Giảm đáp ứng, kiệt sức hoặc khó đánh thức.

Ở trẻ viêm tiểu phế quản, NICE coi apnea, central cyanosis, severe respiratory distress hoặc trẻ có vẻ bệnh nặng là các chỉ định chuyển cấp cứu ngay. [1]

Trẻ sơ sinh và trẻ rất nhỏ cần ngưỡng thận trọng hơn khi xuất hiện triệu chứng hô hấp.

Đưa trẻ đi khám nếu xuất hiện bất thường

Có nên hút mũi cho trẻ hằng ngày không?

Không nên mặc định hút mũi là một bước vệ sinh bắt buộc hằng ngày.

Nếu trẻ không nghẹt đáng kể, vẫn thở và ăn/bú bình thường, không cần tạo thói quen hút chỉ để làm sạch mũi.

Riêng trong viêm tiểu phế quản, NICE và Australasian Bronchiolitis Guideline 2025 đều không khuyến cáo hút mũi thường quy. [1,2]

Hút mũi có giúp trẻ nhanh khỏi cảm không?

Hút mũi không phải là biện pháp chữa cảm lạnh hoặc loại bỏ virus gây bệnh.

Hút mũi là biện pháp hỗ trợ triệu chứng: lấy bớt dịch gây tắc có thể giúp trẻ dễ thở qua mũi hoặc bú dễ hơn trong một khoảng thời gian.

AAP nhấn mạnh cảm lạnh thông thường không có thuốc chữa khỏi trực tiếp; chăm sóc chủ yếu nhằm giảm triệu chứng trong thời gian trẻ hồi phục. [3]

Máy hút mũi điện có tốt hơn bóng hút không?

Chưa thể kết luận chung rằng máy hút mũi điện mang lại kết quả lâm sàng tốt hơn bóng hút.

Dịch mũi xanh hoặc vàng có cần hút nhiều hơn không?

Không nên quyết định số lần hút chỉ dựa vào màu dịch.

Hãy quan sát xem dịch có thực sự gây tắc mũi, ảnh hưởng đến thở hoặc làm trẻ khó ăn/bú hay không.

Màu dịch cũng không đủ để cha mẹ tự kết luận trẻ cần dùng kháng sinh. Nếu trẻ sốt kéo dài, đau, khó thở, tình trạng chung xấu đi hoặc triệu chứng kéo dài bất thường, nên được bác sĩ khám để xác định nguyên nhân.

Hút mũi cho trẻ em là biện pháp hỗ trợ triệu chứng khi dịch mũi gây cản trở rõ, đặc biệt ở trẻ nhỏ chưa biết tự xì mũi. Không cần cố hút sạch toàn bộ dịch hoặc biến hút mũi thành thao tác bắt buộc hằng ngày.

Riêng ở trẻ mắc viêm tiểu phế quản, không khuyến cáo hút mũi thường quy, có thể cân nhắc hút nông khi dịch đường hô hấp trên góp phần gây khó thở hoặc khó ăn/bú.

Nếu trẻ khó thở nặng, có cơn ngưng thở, tím tái hoặc giảm đáp ứng, cần được đánh giá cấp cứu thay vì tiếp tục xử trí bằng hút mũi tại nhà.

Thông tin trong bài nhằm mục đích giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị trực tiếp của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo:

1. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Bronchiolitis in children: diagnosis and management (NG9). Published 2015; last updated 2021.
2. Borland ML, Loveys K, Babl FE, et al.; PREDICT Network. Australasian Bronchiolitis Guideline: 2025 Update. Journal of Paediatrics and Child Health. 2025;61(8):1197–1215. doi:10.1111/jpc.70144.
3. American Academy of Pediatrics – HealthyChildren.org. How to Care for Your Child's Cold; My baby has a stuffy nose. How can I help them sleep safely? Hướng dẫn saline, gentle suction và chăm sóc nghẹt mũi ở trẻ nhỏ.
4. Bộ Y tế Việt Nam. Cảnh báo nguy hiểm khi tự hút mũi cho trẻ tại nhà. 11/01/2019. Nguồn: Sở Y tế Hà Nội.
5. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Bronchiolitis in children: diagnosis and management - Full guideline. Evidence discussion regarding upper-airway suctioning.
6. Schuh S, Coates AL, Sweeney J, et al. Nasal Suctioning Therapy Among Infants With Bronchiolitis Discharged Home From the Emergency Department: A Randomized Clinical Trial. JAMA Network Open. 2023;6(10). doi:10.1001/jamanetworkopen.2023.37810.
7. Royal Children's Hospital Melbourne. Clinical Practice Guidelines: Bronchiolitis. Khuyến cáo tránh deep nasal suction; superficial suction có thể được cân nhắc nhằm hỗ trợ feeding trong một số trường hợp.