Chỉ số HE4 là gì? Vai trò trong tầm soát ung thư buồng trứng

Vậy chỉ số HE4 là gì, xét nghiệm này có ý nghĩa ra sao? Bài viết dưới đây sẽ cung cấp thông tin cần thiết cho bạn.

1. Chỉ số HE4 là gì?

Chỉ số HE4 là một loại protein chủ yếu hiện diện ở các tế bào biểu mô của đường hô hấp và hệ sinh sản nữ, đặc biệt là tại buồng trứng. Khi xảy ra những biến đổi ác tính, nhất là trong ung thư biểu mô buồng trứng, nồng độ HE4 trong máu có xu hướng tăng cao rõ rệt. Ngoài tên gọi phổ biến là HE4, chỉ số này còn được biết đến với tên đầy đủ là protein biểu bì tinh hoàn người 4, thường được sử dụng kết hợp với các xét nghiệm khác nhằm nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán ung thư phụ khoa.

Chỉ số HE4 là một loại protein chủ yếu hiện diện ở các tế bào biểu mô của đường hô hấp và hệ sinh sản nữ

2. Ý nghĩa của chỉ số HE4

Chỉ số HE4 được đánh giá là một trong những dấu ấn sinh học có độ tin cậy cao, được FDA chính thức phê duyệt từ năm 2008 như một công cụ hỗ trợ theo dõi tiến triển và tái phát ung thư biểu mô buồng trứng, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và điều trị bệnh. Cụ thể:

2.1. Trong chẩn đoán ung thư buồng trứng

So với dấu ấn ung thư buồng trứng phổ biến CA125, HE4 cho thấy ưu thế rõ rệt khi phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm khi nhiều xét nghiệm khác còn hạn chế về độ nhạy. Nhiều nghiên cứu cho thấy HE4 hoạt động hiệu quả hơn ở nhóm bệnh nhân trẻ tuổi và có khả năng phân biệt ung thư biểu mô buồng trứng với các bệnh lý phụ khoa lành tính như lạc nội mạc tử cung. Điều này giúp giảm đáng kể tình trạng dương tính giả vốn là nhược điểm thường gặp của CA125.

2.2. Trong theo dõi điều trị ung thư

Trong quá trình điều trị, sự thay đổi của nồng độ HE4 mang ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá đáp ứng điều trị. Chỉ số HE4 ban đầu tăng cao nhưng giảm rõ rệt sau phẫu thuật hoặc hóa trị cho thấy khối u đáp ứng tốt. Ngược lại, nếu nồng độ duy trì ở mức cao hoặc tiếp tục tăng, khả năng bệnh không đáp ứng điều trị hoặc đang tiến triển. Một số nghiên cứu cũng ghi nhận mối liên quan giữa nồng độ HE4 và mức độ xâm lấn mô của khối u, yếu tố quan trọng trong đánh giá nguy cơ lan rộng hoặc di căn của ung thư buồng trứng

Đặc biệt, chỉ số HE4 có thể hỗ trợ phát hiện tái phát ung thư buồng trứng. Trên thực tế, nồng độ HE4 có thể tăng lên từ nhiều tháng trước khi CA125 thay đổi, thậm chí ở những bệnh nhân mà CA125 vẫn nằm trong giới hạn bình thường. Điều này giúp bác sĩ phát hiện sớm nguy cơ tái phát để can thiệp kịp thời.

Chỉ số HE4 góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và điều trị ung thư biểu mô buồng trứng

3. Chỉ số HE4 tăng trong trường hợp nào?

Chỉ số HE4 có thể tăng do nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm cả bệnh lý ác tính, bệnh lý lành tính và các yếu tố sinh lý. Cụ thể:

3.1. Nguyên nhân ác tính

• Ung thư buồng trứng: Ung thư biểu mô buồng trứng thể thanh dịch, ung thư buồng trứng thể lạc nội mạc tử cung
• Ung thư biểu mô tuyến phổi, ung thư biểu mô tế bào vảy phổi
• Ung thư vú
• Ung thư tuyến tụy
• Ung thư đường mật
• Ung thư biểu mô tế bào chuyển tiếp
• Ung thư biểu mô tế bào thận dạng nhú
• U trung biểu mô ác tính
• Ung thư nội mạc tử cung

Lưu ý: HE4 hầu như không tăng trong ung thư buồng trứng thể nhầy

3.2. Nguyên nhân lành tính

• Bệnh lý thận như suy thận, xơ nang thận, giảm chức năng lọc cầu thận
• Suy tim
• Viêm nhiễm vùng chậu như áp xe buồng trứng, áp xe vòi trứng
• Tăng sinh lý theo tuổi tác, tình trạng mang thai, mãn kinh, giai đoạn rụng trứng trng chu kỳ kinh nguyệt
• Tuổi tác (HE4 có xu hướng tăng theo tuổi)
• Hút thuốc lá

Chỉ số HE4 có thể tăng do nhiều nguyên nhân khác nhau

4. Chỉ số HE4 bao nhiêu là bình thường?

Giá trị chỉ số HE4 bình thường không giống nhau ở tất cả mọi đối tượng mà phụ thuộc nhiều vào tình trạng nội tiết và giai đoạn sinh lý của phụ nữ. Ở phụ nữ khỏe mạnh chưa mãn kinh, nồng độ HE4 trong huyết thanh thường nằm dưới 70 pmol/L. Trong khi đó, ở phụ nữ sau mãn kinh, chỉ số HE4 có xu hướng cao hơn ở mức < 140 pmol/L.

5. Chỉ số HE4 bao nhiêu là nguy hiểm?

Trên thực tế, không có ngưỡng HE4 nào có thể khẳng định chẩn đoán bệnh. Thông thường các bác sĩ thường kết hợp HE4 với chỉ số CA125 để tính toán chỉ số ROMA (Risk of Ovarian Malignancy Algorithm) giúp ước lượng nguy cơ ung thư buồng trứng.

Đối với phụ nữ trước mãn kinh:

• Khi ROMA ≥ 7,4%, người bệnh được xếp vào nhóm nguy cơ cao mắc ung thư biểu mô buồng trứng.
• Khi ROMA < 7,4%, nguy cơ ung thư buồng trứng thấp.

Đối với phụ nữ sau mãn kinh:

• ROMA ≥ 25,3% cho thấy nguy cơ cao mắc ung thư buồng trứng.
• ROMA < 25,3% thường được xem là nguy cơ thấp.

Không có ngưỡng HE4 nào có thể khẳng định chẩn đoán bệnh

6. Xét nghiệm chỉ số HE4 được chỉ định khi nào?

Xét nghiệm chỉ số HE4 chủ yếu được chỉ định trong các trường hợp:

• Chẩn đoán ung thư buồng trứng: Có thể phối hợp với CA 12-5 và CA 72-4 cho độ nhạy và độ đặc hiệu cao hơn. Khi sử dụng riêng biệt HE4 cho độ nhạy cao nhất trong chẩn đoán ung thư buồng trứng giai đoạn 1.
• Đánh giá nguy cơ ung thư buồng trứng ở phụ nữ tiền mãn kinh và tiền mãn kinh có khối u vùng chậu.
• Theo dõi điều trị và phát hiện bệnh ung thư buồng trứng tái phát.

Tuy nhiên, xét nghiệm HE4 không được khuyến cáo dùng để sàng lọc ung thư buồng trứng cho phụ nữ không có triệu chứng do không đặc hiệu.

Xét nghiệm chỉ số HE4 chủ yếu được chỉ định trong chẩn đoán và theo dõi ung thư buồng trứng

7. Quy trình xét nghiệm chỉ số HE4

Xét nghiệm chỉ số HE4 là xét nghiệm máu đơn giản, an toàn và không xâm lấn với quy trình như sau:

• Lấy máu tĩnh mạch bằng ống lấy mẫu chuyên dụng hoặc bằng bơm kim tiêm thông thường. Trước khi lấy máu, nhân viên y tế sẽ garo nhẹ, sát trùng vùng chọc kim bằng cồn để đảm bảo vô khuẩn, sau đó tiến hành lấy lượng máu cần thiết.
• Mẫu máu sau khi thu thập sẽ được chuẩn bị và xử lý trong phòng xét nghiệm, sau đó đưa vào hệ thống phân tích tự động để định lượng nồng độ HE4 trong huyết thanh.
• Kết quả xét nghiệm HE4 sẽ được trả về cho bác sĩ để diễn giả và đánh giá.

8. Câu hỏi thường gặp về chỉ số HE4 (FAQ)

Giải đáp câu hỏi thường gặp về chỉ số HE4:

8.1. Xét nghiệm HE4 bao nhiêu tiền?

Chi phí xét nghiệm HE4 có thể khác nhau tùy vào cơ sở y tế, trang thiết bị và dịch vụ đi kèm. Thông thường, mức giá xét nghiệm HE4 dao động khoảng trên dưới 500.000 VNĐ cho mỗi lần thực hiện.

8.3. Trong chẩn đoán ung thư buồng trứng, sự kết hợp CA 125 và HE4 có giá trị gì?

Trong thực hành lâm sàng, việc kết hợp CA125 và HE4 mang lại hiệu quả vượt trội so với sử dụng từng dấu ấn đơn độc, từ đó cung cấp cái nhìn toàn diện hơn về bản chất ác tính của khối u. Sự phối hợp này giúp tăng khả năng phát hiện ung thư buồng trứng, đồng thời cải thiện độ chính xác trong việc nhận diện bệnh nhân có nguy cơ tiến triển hoặc tái phát. Đây cũng là nền tảng để tính toán chỉ số ROMA, một công cụ quan trọng trong đánh giá nguy cơ ung thư buồng trứng ở phụ nữ tiền và hậu mãn kinh.

Việc kết hợp CA125 và HE4 mang lại hiệu quả vượt trội

Tóm lại, chỉ số HE4 là một dấu ấn sinh học quan trọng trong chẩn đoán, theo dõi và phát hiện sớm ung thư buồng trứng. Nếu có triệu chứng bất thường hoặc kết quả xét nghiệm chưa rõ ràng, người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn và đánh giá phù hợp.

Nguồn:

1. Bệnh viện Nguyễn Tri Phương. Định lượng HE4 (Human Epididymal Protein). https://bvnguyentriphuong.com.vn/ung-buou/dinh-luong-he4-human-epididymal-protein.

2. K. Z. Qu, H. Li, R. Whitmire, A. Sferruzza, R. A. Bender, 2008. Human epididymis secretory protein 4 in serum (HE4) as a marker of ovarian cancer. https://ascopubs.org/doi/10.1200/jco.2008.26.15_suppl.16554.

3. Li Wu, Zhi-Yuan Dai, Yong-Hong Qian, Yan Shi, Feng-Ju Liu, Chen Yang, 2012. Diagnostic Value of Serum Human Epididymis Protein 4 (HE4) in Ovarian Carcinoma: A Systematic Review and Meta-Analysis. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1048891X24024848#:~:text=versus%20ovarian%20cancers.-,The%20pooled%20sensitivity%20and%20specificity%20for%20HE4%20were%2074%25%20(95,CI%2C%200.24%E2%80%930.34).