Gan nhiễm mỡ độ 1: Triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

Gan nhiễm mỡ độ 1 thường được phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe định kỳ hoặc siêu âm ổ bụng. Đây là mức nhiễm mỡ nhẹ trên hình ảnh siêu âm, nhưng không có nghĩa gan hoàn toàn khỏe mạnh hay không có nguy cơ tổn thương.

Gan nhiễm mỡ độ 1 có nguy hiểm không, có chữa khỏi được không và cần làm gì sau khi phát hiện? Bài viết dưới đây của Trung tâm Y khoa NeoMedic sẽ giúp bạn hiểu rõ triệu chứng, nguyên nhân, cách chẩn đoán, điều trị và theo dõi để chủ động bảo vệ sức khỏe gan.

Gan nhiễm mỡ độ 1 là tình trạng nhiễm mỡ gan nhẹ được mô tả trên siêu âm, không đồng nghĩa với xơ hóa gan F1 hoặc xơ gan. Nhiều trường hợp có thể cải thiện nhờ điều chỉnh chế độ ăn, tăng vận động và kiểm soát các yếu tố nguy cơ. Sau khi phát hiện, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ về bệnh nền, kết quả xét nghiệm và nguy cơ xơ hóa để được hướng dẫn phù hợp. Không phải ai cũng cần dùng thuốc hoặc thực hiện xét nghiệm chuyên sâu.

Tổng quan về gan nhiễm mỡ độ 1

Gan nhiễm mỡ xảy ra khi chất béo tích tụ trong tế bào gan. Trên siêu âm, gan nhiễm mỡ độ 1 thường được mô tả bằng tình trạng nhu mô gan tăng âm nhẹ, gợi ý mức nhiễm mỡ còn nhẹ.

Siêu âm thông thường không đo chính xác lượng mỡ trong gan và có thể bỏ sót tình trạng nhiễm mỡ ở mức thấp. Kết quả còn phụ thuộc vào thể trạng người bệnh và các yếu tố kỹ thuật khi thực hiện.

Một điểm quan trọng là gan nhiễm mỡ độ 1 không phải xơ hóa gan F1. Đây là hai cách đánh giá những thay đổi khác nhau tại gan.

Xơ hóa gan là quá trình hình thành mô sẹo sau tổn thương kéo dài. Trong khi đó, phân độ nhiễm mỡ trên siêu âm chủ yếu phản ánh những thay đổi hình ảnh gợi ý sự tích tụ chất béo.

Người có kết quả gan nhiễm mỡ độ 1 vẫn có thể cần đánh giá thêm nguy cơ xơ hóa, đặc biệt nếu mắc đái tháo đường type 2 hoặc có nhiều yếu tố nguy cơ chuyển hóa.

Gan nhiễm mỡ độ 1 xảy ra khi chất béo bắt đầu tích tụ trong tế bào gan

Triệu chứng gan nhiễm mỡ độ 1

Phần lớn người bị gan nhiễm mỡ độ 1 không có triệu chứng rõ ràng. Nhiều người vẫn ăn uống, sinh hoạt và làm việc bình thường cho đến khi phát hiện tình trạng này qua siêu âm.

Một số biểu hiện có thể gặp bao gồm:

• Không có triệu chứng: Đây là tình huống phổ biến. Người bệnh thường chỉ biết mình bị gan nhiễm mỡ khi khám sức khỏe hoặc kiểm tra ổ bụng vì lý do khác.
• Mệt mỏi: Một số người cảm thấy thiếu năng lượng, dễ mệt hơn bình thường. Dù vậy, mệt mỏi có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân và không phải dấu hiệu đặc hiệu của gan nhiễm mỡ.
• Khó chịu vùng hạ sườn phải: Người bệnh đôi khi cảm thấy tức nhẹ hoặc khó chịu ở vùng bụng trên bên phải. Biểu hiện này không đủ để xác định gan nhiễm mỡ và cần được xem xét cùng các nguyên nhân khác.
• Đầy bụng hoặc khó tiêu: Những triệu chứng tiêu hóa này có thể xuất hiện đồng thời nhưng không nên mặc nhiên cho rằng chúng do gan nhiễm mỡ độ 1 gây ra.

Không có triệu chứng không đồng nghĩa với việc gan không bị tổn thương. Một số người có nguy cơ xơ hóa gan vẫn không xuất hiện dấu hiệu đáng chú ý.

Bác sĩ cần kết hợp triệu chứng, bệnh sử, khám lâm sàng và các kết quả kiểm tra phù hợp để đánh giá tình trạng gan.

Triệu chứng gan nhiễm mỡ độ 1 thường gặp

Mức độ nguy hiểm và biến chứng của gan nhiễm mỡ độ 1

Gan nhiễm mỡ độ 1 thường là mức nhiễm mỡ nhẹ và không có nghĩa người bệnh đã bị xơ gan. Nhiều trường hợp có thể cải thiện khi nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ được kiểm soát tốt.

Dù vậy, kết quả siêu âm ghi gan nhiễm mỡ độ 1 không đủ để loại trừ viêm gan nhiễm mỡ hoặc xơ hóa đáng kể.

Tăng nguy cơ tổn thương gan

Khi đánh giá mức độ nguy hiểm, bác sĩ không chỉ xem xét kết quả siêu âm mà còn chú ý đến các yếu tố có thể ảnh hưởng đến diễn tiến bệnh.

• Đái tháo đường type 2: Tình trạng rối loạn đường huyết và đề kháng insulin có liên quan chặt chẽ với bệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chức năng chuyển hóa, đồng thời làm tăng nguy cơ bệnh gan tiến triển.
• Thừa cân, béo bụng: Mỡ nội tạng tích tụ nhiều thường đi kèm đề kháng insulin, góp phần làm tăng lượng mỡ trong gan.
• Rối loạn chuyển hóa: Triglyceride máu cao, tăng huyết áp và những bất thường chuyển hóa khác có thể ảnh hưởng đến sức khỏe gan cũng như nguy cơ tim mạch.
• Sử dụng rượu bia: Rượu có thể góp phần gây tích tụ mỡ và tổn thương gan. Khi đánh giá nguy cơ, cần xem xét cả lượng rượu tiêu thụ, kiểu uống và thời gian sử dụng.
• Bất thường xét nghiệm hoặc tiền sử bệnh gan: Men gan tăng kéo dài, bệnh gan đã biết hoặc các kết quả kiểm tra bất thường cần được bác sĩ đánh giá để xác định nguyên nhân.

Đặc biệt, chỉ số AST và ALT bình thường không loại trừ hoàn toàn xơ hóa gan tiến triển. Người có nhiều yếu tố nguy cơ vẫn có thể cần kiểm tra thêm ngay cả khi men gan chưa tăng [2].

Tăng nguy cơ tổn thương gan

Nguy cơ tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ và xơ hóa gan

Không phải mọi trường hợp gan nhiễm mỡ độ 1 đều tiến triển thành bệnh gan nghiêm trọng. Ở một số người, tình trạng tích tụ mỡ có thể đi kèm phản ứng viêm, tổn thương tế bào gan và hình thành mô xơ theo thời gian.

Các tình trạng cần phân biệt gồm:

• Viêm gan nhiễm mỡ: Không chỉ có mỡ tích tụ, tế bào gan còn xuất hiện tổn thương kèm phản ứng viêm. Khi tình trạng này liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa và đáp ứng các tiêu chí tương ứng, bệnh được gọi là MASH.
• Xơ hóa gan: Mô xơ hình thành sau quá trình tổn thương kéo dài. Mức độ xơ hóa là một yếu tố quan trọng khi đánh giá nguy cơ tiến triển của bệnh gan.
• Xơ gan: Đây là giai đoạn xơ hóa tiến triển nặng, có thể ảnh hưởng đến chức năng gan và dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng.

Một kết quả siêu âm gan nhiễm mỡ độ 1 không thể xác định người bệnh có mắc những tình trạng trên hay không.

Bệnh cũng không nhất thiết tiến triển tuần tự từ gan nhiễm mỡ độ 1 sang độ 2, độ 3 rồi mới đến xơ gan. Mức nhiễm mỡ và mức xơ hóa có thể thay đổi không song song.

Do đó, đánh giá nguy cơ xơ hóa có ý nghĩa quan trọng hơn việc chỉ theo dõi gan đang nhiễm mỡ ở độ nào.

Tăng nguy cơ viêm gan và xơ hóa gan

Nguyên nhân gây gan nhiễm mỡ độ 1

Gan nhiễm mỡ độ 1 có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó các yếu tố chuyển hóa thường đóng vai trò đáng chú ý. Không phải ai mắc bệnh cũng thừa cân hoặc có thói quen uống rượu bia.

Những nguyên nhân và yếu tố liên quan thường gặp gồm:

• Thừa cân, béo bụng và đề kháng insulin: Khi cơ thể đáp ứng kém với insulin, quá trình chuyển hóa chất béo có thể bị ảnh hưởng, góp phần làm tăng tích tụ mỡ trong gan.
• Đái tháo đường type 2: Rối loạn đường huyết thường đi kèm những thay đổi trong chuyển hóa chất béo. Vì vậy, người mắc đái tháo đường cần được quan tâm đến sức khỏe gan và nguy cơ xơ hóa.
• Rối loạn lipid máu và các yếu tố chuyển hóa khác: Triglyceride tăng, huyết áp cao hoặc sự kết hợp của nhiều bất thường chuyển hóa có thể xuất hiện đồng thời với gan nhiễm mỡ.
• Sử dụng rượu bia: Rượu có thể gây tích tụ mỡ và làm tổn thương gan. Người có đồng thời yếu tố chuyển hóa và sử dụng rượu cần được đánh giá cả hai nhóm nguy cơ.
• Thuốc và những tình trạng sức khỏe khác: Một số thuốc hoặc bệnh lý có thể liên quan đến nhiễm mỡ gan. Tình trạng này cũng có thể xảy ra ở người có cân nặng bình thường.

Thuật ngữ MASLD được dùng để chỉ bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chức năng chuyển hóa khi đáp ứng các tiêu chí chẩn đoán tương ứng, bao gồm sự hiện diện của ít nhất một yếu tố nguy cơ tim mạch - chuyển hóa và việc đánh giá mức tiêu thụ rượu theo tiêu chí phân loại bệnh. Không phải mọi trường hợp siêu âm ghi gan nhiễm mỡ độ 1 đều mặc nhiên được chẩn đoán là MASLD.

Để xác định nguyên nhân, bác sĩ cần tìm hiểu bệnh sử, thói quen sử dụng rượu bia, thuốc đang dùng và các yếu tố nguy cơ liên quan.

Những nguyên nhân gây gan nhiễm mỡ độ 1

Chẩn đoán gan nhiễm mỡ độ 1

Gan nhiễm mỡ độ 1 thường được phát hiện qua siêu âm. Để đánh giá sức khỏe gan đầy đủ hơn, bác sĩ có thể kết hợp xét nghiệm máu và kiểm tra nguy cơ xơ hóa.

Không phải người bệnh nào cũng cần thực hiện tất cả xét nghiệm. Việc lựa chọn phụ thuộc vào tuổi, bệnh nền, kết quả kiểm tra và nguy cơ tổn thương gan.

Siêu âm gan

Siêu âm ổ bụng là phương pháp thường được sử dụng để phát hiện các thay đổi hình ảnh gợi ý gan nhiễm mỡ.

Khi kết luận gan nhiễm mỡ độ 1, bác sĩ chẩn đoán hình ảnh thường ghi nhận nhu mô gan tăng âm nhẹ. Đặc điểm này gợi ý sự tích tụ mỡ nhưng không cho biết chính xác tỷ lệ mỡ trong gan.

Siêu âm thường quy có những giới hạn:

• Khó phát hiện nhiễm mỡ ở mức thấp: Những thay đổi nhẹ có thể không được nhận diện rõ trên hình ảnh siêu âm.
• Không xác định được viêm gan nhiễm mỡ: Hình ảnh siêu âm không đủ để khẳng định có tổn thương tế bào gan kèm phản ứng viêm.
• Không xác định chính xác giai đoạn xơ hóa: Người bệnh có thể cần phương pháp đánh giá khác nếu có yếu tố nguy cơ phù hợp.

Siêu âm là một phần của quá trình đánh giá, không phải căn cứ duy nhất để kết luận mức độ bệnh gan.

Siêu âm gan

Xét nghiệm máu và đánh giá chuyển hóa

Xét nghiệm máu giúp bác sĩ tìm hiểu tình trạng tổn thương tế bào gan, sức khỏe chuyển hóa và thu thập thông tin phục vụ đánh giá nguy cơ xơ hóa.

Các xét nghiệm thường được cân nhắc gồm:

Tùy bệnh sử và kết quả ban đầu, bác sĩ cũng có thể đề nghị kiểm tra những nguyên nhân bệnh gan khác.

Men gan tăng không tự động chứng minh gan nhiễm mỡ là nguyên nhân. Các chỉ số xét nghiệm cần được đánh giá cùng bệnh sử, triệu chứng và tình trạng sức khỏe tổng thể thay vì dựa trên một kết quả riêng lẻ.

Xét nghiệm máu đánh giá gan nhiễm mỡ

Đánh giá nguy cơ xơ hóa bằng FIB-4 và FibroScan

Mục đích của đánh giá xơ hóa là xác định nguy cơ tổn thương gan tiến triển, đặc biệt ở người có nhiều yếu tố nguy cơ chuyển hóa.

FIB-4 là chỉ số được tính từ tuổi, AST, ALT và số lượng tiểu cầu. Công cụ này hỗ trợ phân tầng nguy cơ xơ hóa gan tiến triển, nhưng không xác định chính xác người bệnh đang ở giai đoạn xơ hóa nào.

Việc diễn giải FIB-4 cần tính đến tuổi và tình trạng lâm sàng. Theo các hướng dẫn chuyên môn, chỉ số này có độ chính xác hạn chế ở người dưới 35 tuổi; ở người trên 65 tuổi cần xem xét ngưỡng đánh giá phù hợp với tuổi. FIB-4 cũng không nên được sử dụng để phân tầng nguy cơ trong giai đoạn bệnh cấp tính [1], [2].

Trong những trường hợp phù hợp, bác sĩ có thể đề nghị đo độ đàn hồi gan bằng VCTE, thường được biết đến với tên gọi FibroScan. Phương pháp này cung cấp thông tin về độ cứng gan, hỗ trợ đánh giá nguy cơ xơ hóa. Độ cứng gan có thể bị ảnh hưởng bởi những yếu tố khác ngoài xơ hóa, nên kết quả cần được diễn giải phù hợp.

Quá trình đánh giá thường có thể hình dung qua ba bước:

• Phát hiện gan nhiễm mỡ: Siêu âm ghi nhận những dấu hiệu gợi ý tích tụ mỡ trong gan.
• Đánh giá nguy cơ cá nhân: Bác sĩ xem xét tuổi, bệnh sử, xét nghiệm máu và các yếu tố chuyển hóa liên quan.
• Cân nhắc kiểm tra xơ hóa: FIB-4 hoặc những phương pháp như FibroScan được sử dụng khi phù hợp với tình trạng người bệnh.

Đây là cách mô tả quá trình đánh giá để người đọc dễ hình dung, không phải quy trình bắt buộc cho tất cả trường hợp.

Cả FIB-4 và FibroScan đều có những giới hạn nhất định. Kết quả FIB-4 thuộc nhóm nguy cơ thấp không loại trừ tuyệt đối xơ hóa tiến triển. Người bệnh không nên tự dùng các chỉ số này để kết luận hoặc loại trừ xơ gan.

Khi thăm khám, hãy mang theo phiếu siêu âm, các xét nghiệm trước đó và thông tin về bệnh nền, thuốc đang sử dụng, thói quen uống rượu bia. Những dữ liệu này giúp bác sĩ xác định có cần đánh giá thêm nguy cơ chuyển hóa hoặc xơ hóa gan hay không.

Đánh giá bằng FIB-4 và FibroScan

Khả năng hồi phục của gan nhiễm mỡ độ 1

Gan nhiễm mỡ độ 1 có thể cải thiện, nhất là khi tình trạng tích tụ mỡ liên quan đến chế độ ăn, ít vận động, thừa cân hoặc các yếu tố chuyển hóa có thể kiểm soát.

Ở người mắc MASLD, những thay đổi về dinh dưỡng, hoạt động thể chất và cân nặng có thể giúp giảm lượng mỡ trong gan. Mức độ đáp ứng khác nhau tùy bệnh nền, tình trạng chuyển hóa và khả năng duy trì lối sống phù hợp.

Cần phân biệt giữa giảm mỡ gan và hồi phục hoàn toàn những tổn thương đã có. Nếu người bệnh đồng thời bị viêm gan nhiễm mỡ hoặc xơ hóa, việc lượng mỡ trong gan giảm không đồng nghĩa tất cả tổn thương đều biến mất.

Mục tiêu lâu dài không chỉ là cải thiện hình ảnh siêu âm mà còn kiểm soát nguyên nhân và giảm nguy cơ tổn thương gan tiến triển.

Phương pháp điều trị gan nhiễm mỡ độ 1

Điều trị gan nhiễm mỡ độ 1 chủ yếu tập trung vào điều chỉnh lối sống, kiểm soát bệnh nền và xử lý các yếu tố nguy cơ có liên quan. Tùy tình trạng cụ thể, bác sĩ sẽ xác định người bệnh cần theo dõi, thay đổi chế độ sinh hoạt hay điều trị thêm.

Không phải mọi trường hợp gan nhiễm mỡ nhẹ đều cần dùng thuốc. Người bệnh cũng không nên tự sử dụng các sản phẩm được quảng cáo là “giải độc gan” hoặc “tiêu mỡ gan” để thay thế việc đánh giá và điều trị phù hợp.

Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng

Chế độ ăn có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát lượng mỡ tích tụ trong gan và cải thiện sức khỏe chuyển hóa.

Theo hướng dẫn EASL–EASD–EASO 2024, người mắc MASLD nên cải thiện chất lượng bữa ăn theo mô hình tương tự chế độ ăn Địa Trung Hải, hạn chế thực phẩm siêu chế biến, đường và chất béo bão hòa [1].

Những thực phẩm nên ưu tiên

• Rau xanh và thực phẩm giàu chất xơ: Tăng sự đa dạng của rau, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt để xây dựng khẩu phần cân bằng.
• Nguồn đạm phù hợp: Có thể lựa chọn cá, thịt nạc hoặc đậu theo nhu cầu dinh dưỡng và tình trạng sức khỏe.
• Chất béo không bão hòa: Ưu tiên những nguồn như dầu ô liu và các loại hạt, đồng thời sử dụng với khẩu phần hợp lý.
• Trái cây nguyên quả: Có thể dùng thay cho đồ uống nhiều đường. Người có rối loạn đường huyết cần chú ý lượng ăn phù hợp.
• Thực phẩm ít chế biến: Ưu tiên các món hấp, luộc hoặc chế biến với lượng dầu mỡ vừa phải để dễ kiểm soát khẩu phần.

Những thực phẩm và đồ uống nên hạn chế

• Đồ uống có đường: Nước ngọt, trà sữa và các loại đồ uống nhiều đường bổ sung có thể làm tăng lượng năng lượng tiêu thụ.
• Thực phẩm giàu chất béo bão hòa: Nên hạn chế những món nhiều mỡ động vật và thực phẩm chế biến chứa nhiều chất béo bão hòa.
• Thực phẩm siêu chế biến: Những sản phẩm chứa nhiều đường, muối và chất béo không có lợi không nên trở thành lựa chọn thường xuyên.
• Khẩu phần dư thừa năng lượng: Ăn vượt nhu cầu kéo dài có thể gây tăng cân và khiến việc kiểm soát các yếu tố chuyển hóa khó khăn hơn.

Đối với rượu bia, người bị gan nhiễm mỡ nên tránh hoặc hạn chế tối đa việc sử dụng và trao đổi với bác sĩ về nguy cơ cá nhân.

Theo EASL–EASD–EASO 2024, người mắc bệnh gan nhiễm mỡ, đặc biệt khi uống rượu ở mức trung bình hoặc cao, được khuyến nghị không tiếp tục sử dụng rượu bia. Người có xơ hóa gan tiến triển hoặc xơ gan cần ngừng hoàn toàn và lâu dài việc uống rượu bia. Nếu có tình trạng lệ thuộc rượu, việc ngừng uống cần được nhân viên y tế hỗ trợ để phòng ngừa và xử trí hội chứng cai rượu [1].

Không cần áp dụng chế độ nhịn ăn cực đoan, chỉ uống nước ép hoặc sử dụng sản phẩm detox để mong làm sạch gan. Điều quan trọng hơn là xây dựng chế độ ăn cân bằng, phù hợp và có thể duy trì lâu dài.

Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng phù hợp

Kiểm soát cân nặng và tăng cường vận động

Ở người trưởng thành mắc MASLD và thừa cân, giảm cân duy trì có thể giúp giảm lượng mỡ trong gan và cải thiện các tổn thương liên quan.

Hướng dẫn EASL–EASD–EASO 2024 đưa ra những mục tiêu giảm cân sau [1]:

Đây là các mục tiêu dựa trên bằng chứng dành cho người trưởng thành mắc MASLD và thừa cân, không phải mức giảm cân bắt buộc cho tất cả người bị gan nhiễm mỡ độ 1. Hiệu quả thực tế cũng có thể khác nhau giữa từng người, và đạt mức giảm cân mục tiêu không bảo đảm tất cả tổn thương gan đều hồi phục.

Người có cân nặng bình thường không nên tự đặt mục tiêu giảm cân lớn. Thay vào đó, cần xem xét vòng bụng, chất lượng chế độ ăn và những yếu tố chuyển hóa đi kèm.

Bên cạnh kiểm soát cân nặng, vận động thường xuyên cũng hỗ trợ cải thiện tình trạng mỡ gan.

Các hình thức vận động có thể được cân nhắc gồm:

• Vận động cường độ vừa: Hướng đến trên 150 phút mỗi tuần khi sức khỏe cho phép. Đi bộ nhanh hoặc đạp xe là những ví dụ có thể lựa chọn.
• Vận động cường độ mạnh: Có thể hướng đến 75 phút mỗi tuần nếu thể trạng phù hợp và người bệnh đã quen với mức vận động này.
• Duy trì hoạt động đều đặn: Lựa chọn hình thức yêu thích, tăng dần mức vận động và hạn chế thời gian ngồi lâu.
• Điều chỉnh theo bệnh nền: Người có bệnh tim mạch, bệnh xương khớp hoặc hạn chế vận động cần được tư vấn trước khi tăng cường độ tập luyện.

Các mục tiêu vận động nêu trên phù hợp với khuyến nghị của EASL–EASD–EASO 2024 dành cho người trưởng thành mắc MASLD, nhưng cần điều chỉnh theo sức khỏe và khả năng của từng người [1].

Hoạt động thể chất có thể mang lại lợi ích cho tình trạng mỡ gan ngay cả khi cân nặng không giảm đáng kể. Duy trì vận động phù hợp vẫn quan trọng, thay vì chỉ tập trung vào con số trên cân.

Kiểm soát cân nặng và vận động hợp lý

Kiểm soát bệnh lý và yếu tố nguy cơ đi kèm

Người bị gan nhiễm mỡ độ 1 có thể đồng thời mắc những bệnh lý chuyển hóa ảnh hưởng đến sức khỏe gan và nguy cơ tim mạch lâu dài.

Các vấn đề cần được quan tâm gồm:

• Đái tháo đường type 2: Theo dõi đường huyết, HbA1c và tuân thủ kế hoạch điều trị nhằm kiểm soát rối loạn chuyển hóa.
• Rối loạn lipid máu: Kiểm tra cholesterol và triglyceride để có biện pháp quản lý phù hợp với nguy cơ tim mạch.
• Thừa cân, béo bụng và tăng huyết áp: Điều chỉnh lối sống, theo dõi các chỉ số sức khỏe và điều trị bệnh nền theo hướng dẫn.
• Rượu bia, thuốc đang dùng và bệnh gan khác: Cung cấp đầy đủ thông tin cho bác sĩ để xác định những yếu tố có thể góp phần gây tổn thương gan.

Khi phát hiện gan nhiễm mỡ, người bệnh không nên tự ngừng thuốc điều trị đái tháo đường, rối loạn lipid máu hoặc những bệnh lý khác.

Mọi quyết định thay đổi thuốc cần được bác sĩ cân nhắc dựa trên tình trạng lâm sàng, lợi ích và nguy cơ của phương pháp điều trị.

Điều trị bằng thuốc khi có chỉ định

Kết quả siêu âm gan nhiễm mỡ độ 1 không đồng nghĩa người bệnh cần sử dụng thuốc điều trị đặc hiệu.

Ở nhiều trường hợp, việc kiểm soát cân nặng, chế độ ăn, vận động và bệnh lý chuyển hóa đi kèm là trọng tâm quản lý. Nếu người bệnh cần thuốc điều trị đái tháo đường, rối loạn lipid máu hoặc bệnh nền khác, bác sĩ sẽ lựa chọn theo chỉ định phù hợp.

Một số liệu pháp chuyên biệt đã được nghiên cứu hoặc được phê duyệt tại một số quốc gia để điều trị viêm gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASH) ở những nhóm người bệnh xác định.

Việc cân nhắc điều trị phụ thuộc vào chẩn đoán, mức độ xơ hóa, tiêu chí chỉ định, chống chỉ định và tình trạng phê duyệt thuốc tại nơi điều trị. Những liệu pháp này không được áp dụng đại trà chỉ vì siêu âm ghi gan nhiễm mỡ độ 1.

Người bệnh không nên tự mua thuốc hoặc thực phẩm chức năng được quảng cáo có tác dụng giảm mỡ gan. Hiệu quả, độ an toàn và khả năng tương tác với thuốc đang sử dụng cần được đánh giá theo từng trường hợp.

Điều trị theo chỉ định

Theo dõi và thời điểm cần thăm khám

Sau khi phát hiện gan nhiễm mỡ độ 1, việc theo dõi giúp đánh giá những thay đổi về sức khỏe gan, kiểm soát các yếu tố chuyển hóa và nhận diện sớm những bất thường cần xử trí.

Không có lịch tái khám hoặc siêu âm cố định phù hợp cho tất cả người bệnh. Bác sĩ sẽ cân nhắc dựa trên tình trạng sức khỏe và nguy cơ xơ hóa của từng người.

Các chỉ số cần theo dõi

Tùy tình trạng cụ thể, quá trình theo dõi có thể tập trung vào:

• Cân nặng và vòng bụng: Giúp ghi nhận thay đổi thể trạng, đặc biệt ở người thừa cân hoặc béo bụng.
• AST, ALT và các xét nghiệm gan phù hợp: Hỗ trợ theo dõi bất thường liên quan đến tổn thương tế bào gan nhưng không thay thế việc đánh giá xơ hóa.
• Đường huyết, HbA1c và lipid máu: Giúp quản lý tình trạng chuyển hóa, nhất là khi người bệnh có đái tháo đường hoặc rối loạn lipid máu.
• Nguy cơ xơ hóa gan: Có thể được bác sĩ đánh giá lại bằng FIB-4 hoặc phương pháp phù hợp khi cần thiết.

Người bệnh nên lưu giữ các kết quả siêu âm, xét nghiệm và thông tin điều trị để thuận tiện so sánh trong những lần tái khám.

Khi đến khám, nên cung cấp thông tin về những thay đổi trong chế độ ăn, vận động, cân nặng hoặc thuốc đang sử dụng. Bác sĩ sẽ đánh giá các kết quả trong bối cảnh sức khỏe tổng thể, thay vì chỉ dựa trên một chỉ số tăng hoặc giảm.

Ngay cả khi men gan giảm hoặc hình ảnh siêu âm cải thiện, vẫn cần đánh giá tổng thể trước khi kết luận tình trạng gan đã hồi phục.

Các chỉ số cần theo dõi thường xuyên

Lịch tái khám và đánh giá lại

Thời điểm tái khám phụ thuộc vào tuổi, bệnh nền, các yếu tố chuyển hóa và kết quả đánh giá nguy cơ xơ hóa.

Người có nguy cơ thấp, sức khỏe ổn định có thể được theo dõi khác với người mắc đái tháo đường type 2, có nhiều yếu tố nguy cơ hoặc men gan tăng kéo dài.

Theo EASL–EASD–EASO 2024, trong thuật toán đánh giá người trưởng thành mắc hoặc nghi mắc MASLD có yếu tố nguy cơ phù hợp, người có FIB-4 dưới 1,3 thường được phân vào nhóm nguy cơ thấp đối với xơ hóa tiến triển và có thể được đánh giá lại trong khoảng 1–3 năm. Việc áp dụng ngưỡng FIB-4 cần xét đến độ tuổi và các giới hạn của công cụ [1].

Đây không phải lịch áp dụng cho mọi bệnh nhân, cũng không phải khuyến nghị siêu âm gan định kỳ chung.

Nếu có kết quả bất thường, nguy cơ xơ hóa cao hoặc xuất hiện vấn đề sức khỏe mới, bác sĩ có thể yêu cầu đánh giá sớm hơn. Người bệnh nên tuân thủ lịch hẹn được chỉ định thay vì tự quyết định thời điểm kiểm tra.

Thăm khám và điều trị theo lịch

Dấu hiệu cần được chăm sóc y tế

Gan nhiễm mỡ độ 1 thường không gây triệu chứng nghiêm trọng. Nếu xuất hiện những biểu hiện bất thường, người bệnh không nên tự cho rằng nguyên nhân chỉ là gan nhiễm mỡ.

Nên thăm khám sớm khi:

• Vàng da hoặc vàng mắt mới xuất hiện: Đây là dấu hiệu bất thường cần được bác sĩ đánh giá nguyên nhân.
• Men gan tăng kéo dài: Hoặc xuất hiện những kết quả xét nghiệm đáng lo ngại cần được kiểm tra thêm.
• Đau bụng kéo dài hoặc tăng dần: Đặc biệt khi triệu chứng không cải thiện hoặc đi kèm thay đổi sức khỏe chưa rõ nguyên nhân.
• Có nhiều yếu tố nguy cơ: Người mắc bệnh nền hoặc có nguy cơ tổn thương gan cần được đánh giá phù hợp.

Cần đến cơ sở cấp cứu ngay khi:

• Lú lẫn hoặc thay đổi ý thức: Người bệnh có biểu hiện bất thường về nhận thức, khó đánh thức hoặc giảm tỉnh táo.
• Nôn ra máu: Hoặc chất nôn có biểu hiện nghi chứa máu.
• Đi ngoài phân đen như hắc ín: Đặc biệt nếu kèm chóng mặt, mệt lả hoặc các dấu hiệu gợi ý mất máu.

Những dấu hiệu cấp cứu này không phải triệu chứng điển hình của gan nhiễm mỡ độ 1, nhưng có thể liên quan đến các tình trạng nghiêm trọng khác. Người bệnh cần được chăm sóc y tế ngay, không nên chờ lịch tái khám.

Người bệnh bị vàng da, vàng mắt cần đi khám sớm

Câu hỏi thường gặp về gan nhiễm mỡ độ 1

Người gầy có bị gan nhiễm mỡ độ 1 không?

Có. Người có cân nặng hoặc BMI bình thường vẫn có thể bị gan nhiễm mỡ.

Tình trạng này có thể liên quan đến mỡ nội tạng, đề kháng insulin, rối loạn chuyển hóa hoặc những nguyên nhân khác. Người gầy phát hiện gan nhiễm mỡ vẫn cần được đánh giá yếu tố nguy cơ phù hợp, thay vì mặc nhiên cho rằng phải giảm cân.

Không uống rượu bia vẫn bị gan nhiễm mỡ vì sao?

Gan nhiễm mỡ không chỉ do rượu bia. Người không uống rượu vẫn có thể tích tụ mỡ trong gan do các yếu tố liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa.

Chẳng hạn, đề kháng insulin, đái tháo đường type 2, béo bụng hoặc rối loạn lipid máu có thể liên quan đến tình trạng này. Bác sĩ cũng cần xem xét các nguyên nhân khác dựa trên bệnh sử và sức khỏe cá nhân.

Gan nhiễm mỡ độ 1 có chuyển thành độ 2 không?

Có thể, nhưng không phải trường hợp nào cũng tiến triển.

Mức nhiễm mỡ trong gan có thể tăng hoặc giảm theo thời gian tùy nguyên nhân, tình trạng chuyển hóa và việc duy trì lối sống. Siêu âm ghi độ 1 không đủ để dự đoán người bệnh sẽ chuyển sang độ 2 hay phát triển xơ hóa.

Việc theo dõi cần quan tâm đến nguy cơ sức khỏe tổng thể, không chỉ sự thay đổi phân độ trên siêu âm.

Người bị gan nhiễm mỡ độ 1 có cần kiêng hoàn toàn chất béo không?

Không. Chất béo vẫn là thành phần cần thiết của chế độ ăn cân bằng.

Điều quan trọng là ưu tiên nguồn chất béo không bão hòa, hạn chế thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa và kiểm soát khẩu phần phù hợp.

Người bệnh cũng cần chú ý đến lượng năng lượng tiêu thụ, đồ uống có đường và chất lượng bữa ăn nói chung, thay vì chỉ tập trung kiêng một nhóm chất dinh dưỡng.

Không cần kiêng chất béo hoàn toàn nếu bị gan nhiễm mỡ độ 1

Gan nhiễm mỡ độ 1 thường có khả năng cải thiện, đặc biệt khi người bệnh duy trì chế độ ăn hợp lý, vận động đều đặn và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ. Dù mức nhiễm mỡ nhẹ trên siêu âm, nguy cơ tổn thương hoặc xơ hóa gan vẫn cần được đánh giá phù hợp với từng người.

Nếu đang có các triệu chứng hoặc kết quả thăm khám gan nhiễm mỡ độ 1, người bệnh có thể liên hệ Trung tâm Y khoa NeoMedic để được tư vấn chi tiết.

Tài liệu tham khảo:

1. European Association for the Study of the Liver (EASL), European Association for the Study of Diabetes (EASD), European Association for the Study of Obesity (EASO). (2024). EASL–EASD–EASO Clinical Practice Guidelines on the Management of Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease (MASLD). Journal of Hepatology

2. Rinella ME, Neuschwander-Tetri BA, Siddiqui MS, et al. (2023). AASLD Practice Guidance on the Clinical Assessment and Management of Nonalcoholic Fatty Liver Disease. Hepatology, 77(5), 1797–1835.

3. EASL–EASD–EASO. (2024). Clinical Practice Guidelines on the Management of Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease (MASLD) - Full Guidelines. PubMed Central. Bản toàn văn truy cập mở của hướng dẫn số 1.

4. EASL–EASD–EASO. (2024). Clinical Practice Guidelines on the Management of Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease (MASLD): Executive Summary. PubMed Central.

Bài viết chỉ cung cấp thông tin sức khỏe, không thay thế tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp của bác sĩ. Người đọc không nên tự mua thuốc, thực phẩm chức năng hoặc thay đổi phác đồ điều trị đã được chỉ định.