Khám thai gồm những gì? 5 hạng mục mẹ bầu sẽ thực hiện

Khám thai gồm những gì là thắc mắc của rất nhiều chị em lần đầu làm mẹ. Mỗi lần khám thai không chỉ là siêu âm mà còn gồm cả khám lâm sàng, xét nghiệm, sàng lọc trước sinh và tư vấn chăm sóc thai kỳ theo từng giai đoạn phát triển của thai nhi. Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), phụ nữ mang thai nên khám thai 3 tháng đầu và duy trí ít nhất 8 lần trong suốt thai kỳ để theo dõi sức khỏe của mẹ và tốc độ phát triển của thai nhi, phát hiện sớm các bất thường và can thiệp kịp thời khi cần. Vậy trong mỗi lần khám thai sẽ gồm các hạng mục nào và mục đích của mỗi bước là gì, mẹ bầu cần chuẩn bị gì trước khi đi khám? Cùng Trung tâm Y khoa NeoMedic tìm hiểu ngay trong bài viết dưới đây mẹ nhé!

Khám thai gồm những gì? Một lần khám thai thường bao gồm khám lâm sàng, siêu âm thai, xét nghiệm máu, xét nghiệm nước tiểu và các phương pháp sàng lọc trước sinh nếu đến thời điểm chỉ định. Dựa trên kết quả thăm khám, bác sĩ sẽ đánh giá sức khỏe của mẹ, theo dõi sự phát triển của thai nhi và tư vấn chế độ dinh dưỡng, chăm sóc và lịch khám thai phù hợp cho từng giai đoạn của thai kỳ.

Khám thai gồm những gì? 5 hạng mục mẹ bầu sẽ thực hiện

Khám thai không chỉ là siêu âm để nhìn thấy em bé mà là quá trình đánh giá toàn diện sức khỏe của mẹ và sự phát triển của thai nhi. Trong mỗi lần thăm khám, bác sĩ sẽ thực hiện nhiều hạng mục khác nhau như khám lâm sàng, siêu âm, xét nghiệm và sàng lọc trước sinh nếu đến thời điểm chỉ định. Danh mục khám có thể thay đổi tùy theo tuổi thai, tiền sử sản khoa và tình trạng sức khỏe của mẹ bầu, nhưng đều hướng đến mục tiêu phát hiện sớm các bất thường và xây dựng kế hoạch theo dõi thai kỳ phù hợp.

Khám lâm sàng và khai thác tiền sử

Khám lâm sàng là bước đầu tiên trong mỗi lần khám thai, giúp bác sĩ thu thập các thông tin quan trọng về sức khỏe của mẹ và tình trạng thai kỳ trước khi chỉ định các hạng mục tiếp theo như siêu âm hoặc xét nghiệm. Thông qua hỏi bệnh, kiểm tra các chỉ số cơ bản và khai thác tiền sử, bác sĩ có thể đánh giá nguy cơ của thai kỳ, phát hiện sớm những yếu tố bất thường và xây dựng kế hoạch theo dõi phù hợp. Mặc dù diễn ra trong thời gian ngắn, nhưng đây là bước quan trọng để đảm bảo các chỉ định tiếp theo được thực hiện đúng và đầy đủ.

Trong quá trình khám lâm sàng, mẹ bầu thường sẽ được thực hiện:

• Khai thác ngày đầu của kỳ kinh cuối để ước tính tuổi thai và dự kiến ngày sinh, đồng thời đối chiếu với kết quả siêu âm khi cần.
• Hỏi về các triệu chứng hiện tại như buồn nôn, nôn, đau bụng, ra máu âm đạo, chóng mặt hoặc các biểu hiện bất thường khác trong thai kỳ.
• Khai thác tiền sử sản khoa, bao gồm số lần mang thai, sinh con, sảy thai, thai lưu, sinh non hoặc mang thai ngoài tử cung nhằm đánh giá nguy cơ có thể ảnh hưởng đến thai kỳ hiện tại.
• Đánh giá tiền sử bệnh lý cá nhân và gia đình, như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tuyến giáp, tim mạch, bệnh di truyền hoặc dị ứng thuốc để có hướng theo dõi phù hợp.
• Đo chiều cao, cân nặng và tính chỉ số BMI, làm cơ sở theo dõi mức tăng cân trong suốt thai kỳ.
• Đo huyết áp, mạch và các chỉ số sinh tồn, giúp phát hiện sớm một số vấn đề sức khỏe như tăng huyết áp thai kỳ hoặc rối loạn tim mạch.
• Khám tổng quát để đánh giá tình trạng sức khỏe hiện tại của mẹ trước khi chuyển sang các bước thăm khám chuyên sâu hơn như siêu âm và xét nghiệm.

Sau khi hoàn thành bước khám lâm sàng, bác sĩ sẽ tổng hợp các thông tin thu được để lựa chọn những hạng mục cần thực hiện tiếp theo, phù hợp với tuổi thai và tình trạng sức khỏe của từng mẹ bầu.

Khám lâm sàng

Siêu âm thai

Siêu âm là một trong những bước quan trọng trong mỗi lần khám thai, giúp bác sĩ quan sát trực tiếp sự phát triển của thai nhi và các cấu trúc liên quan trong tử cung. Tùy theo tuổi thai, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm đầu dò hoặc siêu âm qua thành bụng để thu được hình ảnh rõ nhất. Không chỉ xác định thai có phát triển đúng với tuổi thai hay không, siêu âm còn giúp phát hiện sớm một số bất thường và là cơ sở để quyết định các xét nghiệm hoặc phương pháp sàng lọc tiếp theo nếu cần. Kết quả siêu âm sẽ được kết hợp với khám lâm sàng và các xét nghiệm để bác sĩ có cái nhìn toàn diện hơn về sức khỏe của mẹ và sự phát triển của thai nhi.

Thông qua siêu âm, bác sĩ sẽ đánh giá:

• Vị trí của thai: Xác định thai đã làm tổ trong buồng tử cung hay chưa, đồng thời phát hiện sớm các trường hợp thai ngoài tử cung hoặc những bất thường khác.
• Số lượng thai: Kiểm tra mẹ mang đơn thai hay đa thai để có kế hoạch theo dõi phù hợp.
• Tim thai và hoạt động của thai: Đánh giá tim thai, cử động thai (ở tuổi thai phù hợp) và các dấu hiệu cho thấy thai đang phát triển bình thường.
• Tuổi thai và dự kiến ngày sinh: Đo các chỉ số sinh học của thai nhi để xác định tuổi thai chính xác hơn, đặc biệt trong giai đoạn đầu thai kỳ.
• Sự phát triển của thai nhi: Theo dõi kích thước thai, sự phát triển của các cơ quan và đối chiếu với tuổi thai.
• Bánh nhau và lượng nước ối: Đánh giá vị trí bánh nhau, lượng nước ối và một số yếu tố có thể ảnh hưởng đến thai kỳ.
• Hình thái thai nhi theo từng mốc quan trọng: Ở những tuần thai phù hợp, bác sĩ sẽ khảo sát hình thái và thực hiện các chỉ số sàng lọc như đo độ mờ da gáy nhằm đánh giá nguy cơ bất thường bẩm sinh.

Siêu âm xác định vị trí của thai nhi khi khám thai 3 tháng đầu

Các xét nghiệm cần thực hiện

Bên cạnh khám lâm sàng và siêu âm, mẹ bầu thường được chỉ định thực hiện một số xét nghiệm nhằm đánh giá sức khỏe tổng quát, phát hiện các bệnh lý có thể ảnh hưởng đến thai kỳ và làm cơ sở theo dõi trong suốt quá trình mang thai. Danh mục xét nghiệm có thể thay đổi tùy theo tuổi thai, tiền sử bệnh lý và kết quả thăm khám của từng người. Kết quả xét nghiệm không chỉ phản ánh tình trạng sức khỏe hiện tại của mẹ mà còn giúp bác sĩ xây dựng kế hoạch chăm sóc và theo dõi thai kỳ phù hợp trong những lần khám tiếp theo.

Các phương pháp sàng lọc trước sinh

Sàng lọc trước sinh là hạng mục được thực hiện ở những mốc thai phù hợp nhằm đánh giá nguy cơ thai nhi mắc một số bất thường nhiễm sắc thể hoặc dị tật bẩm sinh. Đây là các xét nghiệm sàng lọc, không phải xét nghiệm chẩn đoán, vì vậy kết quả sẽ giúp bác sĩ phân tầng nguy cơ và cân nhắc có cần thực hiện thêm các phương pháp chẩn đoán chuyên sâu hay không.

Dựa trên tuổi của mẹ, tiền sử sản khoa, kết quả siêu âm và các yếu tố nguy cơ khác, bác sĩ sẽ tư vấn phương pháp sàng lọc phù hợp nhằm tối ưu hiệu quả theo dõi thai kỳ.

Tư vấn kết quả và kế hoạch theo dõi thai kỳ

Sau khi hoàn thành các hạng mục thăm khám, bác sĩ sẽ tổng hợp kết quả khám lâm sàng, siêu âm, xét nghiệm và sàng lọc trước sinh để đánh giá toàn diện tình trạng sức khỏe của mẹ và sự phát triển của thai nhi. Đây là bước giúp mẹ bầu hiểu rõ ý nghĩa của từng kết quả, đồng thời nhận được hướng dẫn cụ thể cho giai đoạn tiếp theo của thai kỳ.

Trong quá trình tư vấn, bác sĩ thường sẽ:

• Giải thích kết quả khám và những chỉ số quan trọng liên quan đến sức khỏe của mẹ và thai nhi.
• Đánh giá nguy cơ thai kỳ, từ đó xác định mẹ có cần theo dõi sát hơn hoặc thực hiện thêm các xét nghiệm chuyên sâu hay không.
• Kê đơn thuốc hoặc vitamin nếu cần, như axit folic, sắt, canxi hoặc các thuốc điều trị theo chỉ định.
• Tư vấn chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt phù hợp với tuổi thai và tình trạng sức khỏe của mẹ.
• Hướng dẫn lịch tiêm chủng và các mốc khám tiếp theo, giúp mẹ chủ động theo dõi thai kỳ và không bỏ lỡ những thời điểm quan trọng.
• Giải đáp các thắc mắc liên quan đến thai kỳ, từ kết quả xét nghiệm, siêu âm đến những triệu chứng mẹ đang gặp phải.

Những hạng mục khám thai thay đổi theo từng giai đoạn của thai kỳ

Các hạng mục cơ bản như khám lâm sàng, siêu âm và xét nghiệm đều có thể được thực hiện trong suốt thai kỳ, nhưng nội dung thăm khám sẽ thay đổi theo từng giai đoạn phát triển của thai nhi. Mỗi mốc khám đều có mục tiêu riêng, gồm xác định thai, sàng lọc dị tật bẩm sinh hay theo dõi sự tăng trưởng và chuẩn bị cho quá trình sinh nở. Hiểu rõ sự khác biệt này sẽ giúp mẹ bầu chủ động sắp xếp lịch khám thai, không bỏ lỡ các mốc quan trọng và phối hợp tốt hơn với bác sĩ trong quá trình theo dõi thai kỳ.

Tam cá nguyệt thứ nhất (0–13 tuần 6 ngày)

Đây là giai đoạn tập trung vào xác nhận thai kỳ và đánh giá sự phát triển ban đầu của thai nhi. Ngoài khám lâm sàng, bác sĩ sẽ chỉ định siêu âm và các xét nghiệm cần thiết để xác định tuổi thai, phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ và thực hiện sàng lọc trước sinh đúng thời điểm.

Các hạng mục thường được thực hiện gồm:

• Khám lâm sàng và khai thác tiền sử bệnh lý, tiền sử sản khoa.
• Siêu âm xác định vị trí thai, tuổi thai, tim thai và số lượng thai.
• Thực hiện các xét nghiệm máu, nước tiểu và xét nghiệm sàng lọc bệnh truyền nhiễm.
• Siêu âm đo độ mờ da gáy (11 tuần 2 ngày đến 13 tuần 6 ngày).
• Double test hoặc NIPT khi có chỉ định hoặc theo nhu cầu của mẹ bầu.

Siêu âm trong quy trình khám thai

Tam cá nguyệt thứ hai (14–27 tuần)

Khi thai nhi bước vào giai đoạn phát triển mạnh về cấu trúc và chức năng các cơ quan, mục tiêu của khám thai là theo dõi sự phát triển của bé, phát hiện các bất thường hình thái và tiếp tục đánh giá sức khỏe của mẹ để kịp thời xử trí nếu có nguy cơ.

Các hạng mục thường được thực hiện gồm:

• Khám lâm sàng, theo dõi cân nặng và huyết áp của mẹ.
• Siêu âm hình thái thai nhi để khảo sát các cơ quan quan trọng.
• Đánh giá sự phát triển của thai nhi, bánh nhau và lượng nước ối.
• Thực hiện nghiệm pháp dung nạp glucose để sàng lọc đái tháo đường thai kỳ theo chỉ định.
• Tiếp tục các xét nghiệm hoặc theo dõi chuyên sâu nếu mẹ thuộc nhóm thai kỳ nguy cơ cao.

Tam cá nguyệt thứ ba (28 tuần đến khi sinh)

Ở giai đoạn cuối thai kỳ, các lần khám tập trung theo dõi sự phát triển của thai nhi, đánh giá khả năng thích nghi của thai với môi trường trong tử cung và chuẩn bị cho quá trình chuyển dạ. Đồng thời, bác sĩ cũng sẽ theo dõi sát sức khỏe của mẹ để phát hiện sớm các biến chứng có thể xảy ra trong những tuần cuối.

Các hạng mục thường được thực hiện gồm:

• Theo dõi cân nặng, huyết áp và các dấu hiệu bất thường của mẹ.
• Siêu âm đánh giá sự tăng trưởng của thai nhi, ngôi thai, bánh nhau và lượng nước ối.
• Theo dõi tim thai và cử động thai theo từng mốc phù hợp.
• Thực hiện một số xét nghiệm cuối thai kỳ theo chỉ định của bác sĩ.
• Tư vấn chuẩn bị sinh, nhận biết dấu hiệu chuyển dạ và xây dựng kế hoạch theo dõi đến khi em bé chào đời.

Đọc thêm: Khám thai 3 tháng đầu: Các mốc quan trọng mẹ bầu không nên bỏ lỡ

Những lưu ý mẹ bầu cần chuẩn bị trước khi đi khám

Chuẩn bị đầy đủ trước khi đi khám thai không chỉ giúp quá trình thăm khám diễn ra nhanh chóng mà còn hỗ trợ bác sĩ đánh giá chính xác tình trạng sức khỏe của mẹ và thai nhi. Bên cạnh giấy tờ cần thiết, mẹ bầu cũng nên chủ động chuẩn bị các thông tin liên quan đến thai kỳ và thực hiện theo hướng dẫn của cơ sở y tế nếu có chỉ định xét nghiệm.

• Mang theo giấy tờ tùy thân và thẻ bảo hiểm y tế nếu có. Chuẩn bị căn cước công dân, thẻ BHYT, giấy chuyển tuyến nếu được áp dụng và các giấy tờ liên quan sẽ giúp hoàn tất thủ tục đăng ký khám thuận lợi, tiết kiệm thời gian chờ đợi.
• Chuẩn bị hồ sơ khám thai hoặc kết quả thăm khám trước đó. Nếu đã từng siêu âm, xét nghiệm hoặc khám tại cơ sở y tế khác, mẹ bầu nên mang theo toàn bộ kết quả để bác sĩ có cơ sở so sánh, đánh giá sự phát triển của thai nhi và hạn chế chỉ định lặp lại các xét nghiệm không cần thiết.
• Ghi nhớ ngày đầu của kỳ kinh cuối và tuổi thai. Đây là thông tin quan trọng giúp bác sĩ xác định tuổi thai, đối chiếu với kết quả siêu âm và xây dựng lịch theo dõi thai kỳ phù hợp.
• Liệt kê các loại thuốc và thực phẩm bổ sung đang sử dụng. Bao gồm thuốc điều trị bệnh, vitamin tổng hợp, axit folic, sắt, canxi hoặc các sản phẩm bổ sung khác để bác sĩ đánh giá và điều chỉnh khi cần.
• Chuẩn bị sẵn các câu hỏi muốn trao đổi với bác sĩ. Nếu còn băn khoăn về kết quả siêu âm, xét nghiệm, chế độ dinh dưỡng, vận động hoặc các triệu chứng trong thai kỳ, mẹ bầu nên ghi chú trước để được giải đáp đầy đủ trong buổi khám.
• Thực hiện đúng hướng dẫn nếu có chỉ định nhịn ăn. Không phải tất cả các lần khám thai đều yêu cầu nhịn ăn. Tuy nhiên, với một số xét nghiệm như đường huyết hoặc các xét nghiệm chuyên biệt, mẹ bầu cần tuân thủ đúng hướng dẫn của cơ sở y tế để đảm bảo kết quả chính xác.
• Lựa chọn trang phục rộng rãi, thoải mái. Quần áo dễ thay đổi sẽ giúp quá trình khám lâm sàng và siêu âm diễn ra thuận tiện hơn, đồng thời mang lại cảm giác thoải mái trong suốt thời gian thăm khám.
• Đến cơ sở y tế sớm hơn giờ hẹn khoảng 15–30 phút. Việc chủ động thời gian giúp mẹ bầu hoàn tất thủ tục, ổn định tâm lý và có đủ thời gian trao đổi với bác sĩ mà không bị vội vàng.

Câu hỏi thường gặp khi đi khám thai

Khám thai có cần siêu âm ở mỗi lần khám không?

Không phải tất cả các lần khám thai đều bắt buộc phải siêu âm. Bác sĩ sẽ chỉ định siêu âm dựa trên tuổi thai, mục đích theo dõi và tình trạng sức khỏe của mẹ bầu. Tuy nhiên, ở các mốc khám quan trọng như xác định tuổi thai, siêu âm đo độ mờ da gáy, siêu âm hình thái thai nhi hoặc đánh giá sự phát triển của thai, siêu âm thường là hạng mục không thể thiếu.

Khám thai có cần làm xét nghiệm trong mỗi lần khám không?

Không. Các xét nghiệm được chỉ định tùy theo từng giai đoạn của thai kỳ và tình trạng sức khỏe của mẹ bầu. Một số xét nghiệm chỉ thực hiện một lần ở đầu thai kỳ, trong khi một số khác có thể được lặp lại hoặc chỉ định thêm nếu bác sĩ nhận thấy cần theo dõi chuyên sâu.

Khám thai có cần nhịn ăn không?

Không phải tất cả các lần khám thai đều yêu cầu nhịn ăn. Chỉ một số xét nghiệm như đường huyết hoặc các xét nghiệm theo chỉ định mới cần nhịn ăn trước khi lấy máu. Để đảm bảo kết quả chính xác, mẹ bầu nên hỏi trước cơ sở y tế hoặc thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ.

Một lần khám thai thường mất bao lâu?

Thời gian khám thai thường kéo dài khoảng 30–60 phút, tùy vào số lượng hạng mục cần thực hiện như khám lâm sàng, siêu âm, xét nghiệm hoặc tư vấn kết quả. Nếu cần thực hiện nhiều xét nghiệm hoặc lượng bệnh nhân đông, thời gian có thể kéo dài hơn.

Khám thai thông thường chỉ mất khoảng 60 phút

Khám thai có cần đi cùng người thân không?

Mẹ bầu có thể đi khám một mình hoặc cùng người thân. Tuy nhiên, trong những lần khám quan trọng như siêu âm hình thái thai nhi, tư vấn kết quả sàng lọc trước sinh hoặc khi cần trao đổi về hướng theo dõi thai kỳ, việc có chồng hoặc người thân đi cùng sẽ giúp mẹ bầu yên tâm hơn và dễ ghi nhớ các hướng dẫn từ bác sĩ.

Nên khám thai ở bệnh viện hay phòng khám?

Điều quan trọng là lựa chọn cơ sở y tế uy tín có đội ngũ bác sĩ Sản phụ khoa giàu kinh nghiệm, hệ thống siêu âm và xét nghiệm đạt tiêu chuẩn. Bệnh viện và phòng khám đều có những ưu điểm riêng, vì vậy mẹ bầu nên cân nhắc dựa trên nhu cầu theo dõi thai kỳ, điều kiện đi lại và khả năng tiếp cận các dịch vụ cần thiết.

Mong rằng với những thông tin được cung cấp từ bài viết đã giúp mẹ bầu hiểu rõ khám thai gồm những gì. Khám thai đầy đủ, đúng lịch giúp theo dõi sức khỏe của mẹ, đánh giá sự phát triển của thai nhi và phát hiện sớm những bất thường để có hướng xử trí kịp thời. Tại Trung tâm Y khoa NeoMedic, với đội ngũ bác sĩ Sản khoa giàu kinh nghiệm và hệ thống thiết bị siêu âm, xét nghiệm hiện đại cùng quy trình thăm khám khoa học sẽ đồng hành cùng mẹ trong suốt thai kỳ.

Tài liệu tham khảo:

https://www.acog.org/womens-health/faqs/prenatal-care

https://www.acog.org/womens-health/faqs/routine-tests-during-pregnancy

https://www.acog.org/topics/prenatal-care

https://www.who.int/publications/i/item/9789241549912